با توقف فعالیت‌های مستقیم نهادهای مدنی پس از شیوع کرونا کودکان کار در محله‌های آسیب‌خیز تهران ‏شرایط خوبی ندارند ‏ ‏

پنهان در چهاردیواری‌های ناامن/ابتلای دو کودک کار به کرونا در شوش

کد خبر: ۱۰۶۷۰۲

تاریخ: ۰۱ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۱۳:۵۶

سلامت نیوز:چهل و پنج روز از خانه‌نشینی‌اش می‌گذرد و هر لحظه این چهل و پنج روز با پدرش درگیر ‏شده. «مجتبی»، نوجوانی بلوچ است و روی زمین‌های کشاورزی شهرری کار می‌کند.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه شهروند ،خانه‌شان یک چهاردیواری ‏خشت و گلی است میان تلی از خاک و نخاله‌های ساختمانی. سه‌سال پاکستان درس خوانده و وقتی پایش به ‏ایران رسیده جز خانه‌ ایرانی جمعیت امام علی(ع) پشت نیمکت مدرسه‌ای ننشسته و حالا می‌گوید با طولانی‌‏شدن دوره خانه‌نشینی برگشت به کلاس‌های درس برایش سخت است و این اوضاع خیلی از هم‌محلی‌هایش ‏است.

او می‌گوید شرایط جدید برای بچه‌های محله خاکی شهرک علائین که بلوچ‌اند سخت است و همین ‏فاصله، آنها را بیشتر به سمت پول درآوردن کشانده تا درس خواندن: «قبلا خیلی با پدرم سر کار نکردن درگیر ‏می‌شدیم، در این مدت که سبزی‌کاری می‌کنم پدرم راضی‌تر است.» مجتبی قبلا عکاسی و معرق‌کاری ‏می‌کرد و در بخش اشتغال جمعیت امام‌ علی(ع) کمی پول درمی‌آورد:

«اینجا در محله همه دارند از جیب ‏می‌خورند. کمی پول از قبل پس‌انداز کرده بودند که از همان برای زندگی استفاده می‌کنند.» بچه‌های محله ‏بی‌قرارند. آنها پیش از این هر روزشان را در خیابان‌ها و سر چهارراه‌ها و متروها شب می‌کردند و حالا باید میان ‏چهاردیواری‌های ملال‌آور، کارهای خانه را انجام دهند یا به زمین‌های کشاورزی سرکشی کنند: «تعدادی از ‏خانواده‌ها با بچه‌هایشان درگیرند که بیرون نروید. آنهایی هم که اعتیاد دارند خودشان دنبال زباله‌گردی‌اند و موادشان را از همان‌جا پیدا ‏می‌کنند.» ‏

تهدید به آزار جسمی و زندانی کردن کودکان

‏کودکان کار و خانواده‌هایشان کلافه‌اند از بی‌پولی و شرایطی که روی زندگی‌شان سایه انداخته. خانواده‌ها مدتی ‏است بچه‌ها را روانه خیابان‌ها کرده‌اند. خانه کودکان کار، تنگ‌تر از قبل است. خیلی از آنها که در جایی ‏کنار معتادان و فروشنده‌های مواد مخدر زندگی می‌کنند، تاب این شرایط را ندارند. برای مددکاران جمعیت ‏امداد دانشجویی امام علی(ع) که در محله‌های آسیب‌دیده «خانه ایرانی» دارند، گزارش‌های زیادی رسیده که ‏بچه‌ها در دوره قرنطینه در جای امنی زندگی نمی‌کنند.

آنها گزارش‌هایی از تهدید به تنبیه دختران با تیغ ‏زدن مو و ابروها، طلاق دادن‌شان، کودک‌آزاری و مجبور کردن آنها به مصرف یا خرید مواد مخدر داشته‌اند و ‏نگران سرنوشت کودکان‌ کارند.چند روز پیش هم رئیس سازمان بهزیستی کشور از بالا رفتن آمار تماس‌های ‏برقرار شده با اورژانس اجتماعی که یکی از مواردش گزارش کودک‌آزاری است، خبر داده بود.

به گفته ‏وحید قبادی دانا، میزان تماس‌های برقرار شده با اورژانس اجتماعی در ارتباط با رفتار نامناسب با کودکان در ‏اسفند ٩٧ و فروردین ٩٨،١٧ هزارم‌درصد بود که امسال به ٢٦ هزارم‌درصد رسیده است. سوسن مازیارفر، ‏مسئول خانه ایرانی شوش است و با بچه‌های لب خط ارتباط نزدیکی دارد. او به می‌گوید که در ‏یکی، دو ماه گذشته که خانه‌های ایرانی برای جلوگیری از انتشار ویروس کرونا تعطیل شده‌اند، خبرهای خوبی ‏به گوش‌شان نمی‌رسد. با اینکه گاهی تیمی از مددکاران راهی لب خط می‌شوند تا سری به بچه‌های با شرایط ‏خاص بزنند، اما این اتفاق هم جلوی خشونتی را که این روزها در محله‌های آسیب‌دیده به دلیل فقر و معضلات ‏دیگر دیده می‌شود، نگرفته است:

«ما هر روز منتظر یک خبر بد هستیم. کتک‌کاری‌های شدید یا طلاق کودکان ‏زیر ١٥‌سال خبرهای رسیده از محله است.بعضی از دخترها را در خانه زندانی کرده‌اند. خیلی‌ها‌ در این محله ‏درگیر اعتیادند. تنش‌ها به‌شدت بالا رفته. در خانه ایرانی شوش ما تا جایی که می‌توانستیم خانه را برای ‏بچه‌هایی که در خانه مشکل دارند باز نگه می‌داشتیم، اما الان همه‌شان در خانه‌اند و متأسفانه از طرف ‏خانواده‌هایشان بیشترین آزار را می‌بینند.»

به گفته مازیارفر، در این مدت گروهی از خانواده‌های افغانستانی به ‏کشورشان مهاجرت کرده‌اند؛ از کرونا می‌ترسند، کار ندارند و می‌دانند که خدمات بهداشتی ارزان گیرشان ‏نمی‌آید به همین دلیل به کشورشان برگشته‌اند: «موردی داشتیم که مادر چون پول نداشته برای بچه‌اش ‏شیر خشک بخرد شکلات آب کرده و به او داده. به ما تلفن کرد و با التماس می‌خواست برای بچه‌اش ‏شیر خشک بخریم. پدر دستفروش بوده و حالا بیکار مانده است.» او می‌گوید اگر این شرایط ادامه داشته‌باشد ‏تمام تلاش‌هایی که برای کمک به این خانواده‌ها و بچه‌هایشان شده هدر می‌رود و شرایط آنها دوباره به قبل برمی‌گردد.‏

ابتلای دو کودک کار به کرونا در شوش

‏فشار مضاعف زمانی به این خانواده‌ها وارد می‌شود که در این گیر و دار، درگیر ویروس جدید هم می‌شوند. به ‏گفته مسئول خانه ایرانی شوش، دو کودک از آنها که می‌شناسند در این محله مبتلا به کرونا شده‌اند؛ کودکان ‏زیر ١٥ سالی که در کارگاه‌های زیرزمینی مشغول به کارند و در این مدت هم جز چند روز تعطیلات عید، ‏خانه‌نشینی نداشته‌اند.قبلا سازمان بهزیستی اعلام کرده بود که در مراکز نگهداری از کودکان بی‌سرپرست و ‏بدسرپرست با هفت مورد مثبت ابتلا به کرونا مواجه شده‌اند:

«در تعطیلات که مترو بسته بود، این کودکان ‏هم بهانه‌ای برای بیرون رفتن نداشتند. الان که مترو باز شده و مردم رفت‌وآمد می‌کنند آنها هم شروع به کار ‏کرده‌اند.» با تعطیلی موقت خانه‌های ایرانی، بسیاری از مادران هم بیکار شده‌اند. آنها که در کارگاه‌های اشتغال ‏مشغول به کار بودند و خیاطی و آشپزی می‌کردند الان خانه‌نشین شده‌اند.‏

کمک به شرط در خانه ماندن کودکان

آخر ماه که بیاید پدر «عاطفه» نمی‌داند از کجا باید ١٠٠‌هزار تومان کرایه خانه را جور کند و بگذارد دست ‏صاحبخانه. عاطفه چهارده‌ساله کودک افغانستانی است که تا قبل از این با دو خواهر و مادرش در مترو دستفروشی ‏می‌کرد و کمک خرج پدر سرایدارش بود. یک روز ٢٠‌هزار تومان و روز دیگر ٥٠‌هزار تومان.

حالا یک ماه ‏بیشتر است که دیگر خبری از خریدوفروش‌های مترو نیست. آنها در خانه کوچک‌شان در شهر ری، ‏روزگار را به سختی می‌گذرانند. او تمام روز مشغول کارهای خانه‌ است و شب، اگر فرصتی باشد درس‌‌های ‏نخوانده را مرور می‌کند:«دستکش نداریم، مادرم برایمان ماسک دوخته اگر برویم بیرون همان را می‌زنیم.»‏سازمان‌های مردمی در این مدت برایشان بسته‌های آذوقه آورده‌اند و آنها از همان بسته‌، تغذیه می‌کنند.

‏مسئول خانه ایرانی شوش می‌گوید که در این مدت دو بسته بهداشتی و دو بسته آذوقه در میان محله‌های ‏آسیب‌دیده توزیع کرده‌اند. شرط بسته‌های آذوقه بیرون نفرستادن بچه‌ها برای کار است: «با چند روش یعنی ‏تماس تلفنی و سر زدن به بچه‌ها از خانه ماندن‌شان مطمئن می‌شویم.» مازیارفر می‌گوید خرید از این کودکان ‏آنها را برای بیرون رفتن از خانه تشویق می‌کند. بهتر است به نهادهای حمایتی کمک شود تا مستقیما به خود ‏کودکان.‏

برای مسافران مترو ساز می‌زنیم‏

«رسول»کودک کار دیگری است که بیشتر از یک ماه از خانه‌نشینی‌اش می‌گذرد و خبری از کار نیست: «کسی که کارگر روزمزد است و زیر دست بنا کار می‌کرده الان نشسته خانه. قبلا روزی ٥٠‌هزار تومان درآمد ‏داشت الان صفر. چطور زندگی کند؟» همین هم شده تا رسول و هم‌محلی‌هایش در این روزها که مترو و ‏اتوبوس دوباره فعال شده ساز زهوار دررفته‌ای جور کنند و برای مسافران ساز بزنند تا خرج خودشان و پدر ‏معتادشان در بیاید: «کاش برگردیم به دوره قبل. هر چند آن موقع هم اوضاع خوب نبود. اما الان همان هم ‏نیست.»

امدادگران جمعیت امام علی(ع)، در این مدت برای سرگرم کردن بچه‌ها تلا‌ش‌های زیادی کرده‌اند. پیک ‏نوروزی به دست‌شان رسانده‌اند و آموزش‌ها را در نرم‌افزارهای ارتباطی دنبال می‌کنند.آنها را برای شرکت در ‏مسابقه‌های مجازی مثل تهیه فیلم تشویق کرده‌اند و تماس‌های تلفنی‌شان را ادامه می‌دهند:«در هر ‏خانه‌ای موبایل پیدا می‌شود. یا خود بچه‌ها دارند یا پدر و مادرشان. از همان طریق با آنها در ارتباطیم. البته ‏گروه هدف ما بچه‌های ١٠‌سال به بالا هستند. چون امکان ارتباط مجازی با بچه‌های کوچک‌تر سخت‌تر است. ‏آنها را از طریق مادران‌شان آموزش می‌دهیم.» اینها را مازیارفر می‌گوید.‏

فشار مضاعف به کودکان کار

‏کودکانی که از قبل در خانه‌ها مورد آزار جسمی و روانی قرار می‌گرفتند بیش از همه در شرایط سختی قرار ‏دارند. رویا منوچهری، مسئول خانه ایرانی شهرری می‌گوید که ارتباط با این کودکان مثل ‏گذشته نیست و قطعا آنها حالا در خانه بیشتر از گذشته مورد آزار قرار می‌‌گیرند.

او می‌گوید ١٠ تا ٢٠‌درصد ‏کودکان تحت پوشش این خانه ایرانی‌اند، حدود ٢٠‌درصد افغانستانی و مابقی بلوچ و پاکستانی: «تعدادی از ‏خانه‌ها در این محله پاتوق مواد مخدرند. در خانه‌ای که پاتوق است و برخی از آنان در معرض خطرند.»آنها با بچه‌های این محله ارتباط دارند. تمام آنها به گوشی و ‏اینترنت دسترسی ندارند تا در فعالیت‌های آموزشی شرکت کنند.

اما برای تعدادی از آنها این امکانات فراهم ‏شده و با آنها در ارتباط‌اند: «خانواده‌های بلوچ از ابتلا به کرونا ترسیده‌اند و خیلی‌هایشان بچه‌ها را برای کار ‏نفرستاده‌اند. اما از نظر اقتصادی به شدت آسیب دیده‌اند و در این شرایط به بچه‌ها فشار می‌آورند. در این ‏منطقه آب لوله‌کشی نیست و آنها قبل از این بهداشت را رعایت نمی‌کردند چه رسد به حالا که بخواهند به ‏این موضوع توجه جدی داشته باشند.»‏

گروهی از قومیت‌ها به شهرشان برگشته‌اند

در دروازه‌غار هم همین شرایط درحال سپری شدن است. مددکاران می‌گویند موارد کودک آزاری در این ‏محله‌ها بالاست و حضور در خانه‌های ایرانی فرصتی برای جدا شدن کودک از خانواده بود، اما حالا که این ‏خانه‌ها تعطیل است و شرایط قرنطینه حاکم، این خشونت‌ها بالا رفته است. محیا واحدی، مسئول خانه ایرانی ‏‌غار به «شهروند» از اوضاع محله می‌گوید.

به گفته او در میان این خانواده‌ها شایع شده که مصرف مواد ‏مخدر جلوی ابتلا به کرونا را می‌گیرد و همین هم شده تا بیشتر به سمت این مواد کشیده شوند. آنها نگران ‏کودکانی‌اند که در این مدت ممکن است ازدواج کرده باشند؛ هر چند که هنوز خبر موثقی به گوش‌شان ‏نرسیده. تیم‌های آموزشی جمعیت امام‌علی(ع) فعال است و به کودکان و خانواده‌هایشان آموزش می‌دهد، اما با ‏توجه به اینکه خیلی از این کودکان دسترسی به اینترنت ندارند از بسیاری از آموزش‌ها حتی از درس‌هایشان ‏عقب مانده‌اند.

در این محله گزارشی از ابتلای کودکان به کرونا در دست نیست تنها خبری که شنیده می‌شود ‏درگیر شدن اقوام کودکان به این بیماری است: «چند نفر از پدر و مادر این بچه‌ها مشکوک به کرونا بوده‌اند. ‏صاحب کار یکی از بچه‌ها هم مبتلا شده بود.»بررسی‌های آنها به اینجا رسیده که گروهی از قومیت‌ها به ‏شهرهای خودشان برگشته‌اند: «برخی به شهرهایشان برگشته‌اند، اما معضلات سر جای خودش است. حالا هم ‏می‌بینیم که کمپ‌های ترک اعتیاد معتادان را بیرون کرده‌اند و شاهد حضور این افراد در منطقه شوش و ‏مولوی هستیم.»‏

معتادان، کارتن‌خواب‌ها و کودکان کار در خیابان‌ها

زندگی در محله مولوی مانند گذشته جریان دارد. زباله‌گردها، معتادان و کارتن‌خواب‌ها به کارهای روزانه ‏می‌رسند و ترسی از کرونا و درگیری‌هایش ندارند. خانواده‌ها حتی بچه‌ها را برای کار به خیابان‌ها فرستاده‌اند. ‏عسل نعمت الله‌زاده، مسئول خانه ایرانی مولوی توضیح بیشتری درباره شرایط محله به «شهروند» می‌دهد: «‏ممکن است خانواده‌ها از ابتلا بترسند اما وقتی پول ندارند چاره‌ای جز کار کردن و دستفروشی ندارند. وقتی ‏می‌گوییم قرنطینه، باید از قرنطینه شدگان هم حمایت کنیم.

پدر معتادی که برای موادش پول می‌خواهد ‏نمی‌فهمد قرنطینه چیست و فرزندش را مجبور به کار می‌کند.»نعمت الله‌زاده، با اینکه می‌گوید خبری از ‏ابتلای کودکان یا خانواده‌های آنها به کرونا ندارد، اما از محله‌های دیگر شنیده که در خاک سفید مادر یکی از ‏کودکان به دلیل ابتلا به این بیماری جانش را از دست داده است.

در مولوی هم گزارش‌هایی از حال بد ‏کودکان اعلام شده. نعمت‌الله زاده می‌گوید که پسران به شدت دچار تنش شده‌اند. مددکاران ما مدام با آنها در ‏تماس‌اند تا اقدام خطرناکی نکنند. آموزش آنها هم دچار مشکل شده؛ آنهایی که مدرسه می‌رفتند باید از طریق ‏شبکه آموزش درس‌ها را دنبال کنند، اما خیلی‌ها حتی تلویزیون و گوشی ندارند. از خیران خواسته شده تا ‏تعدادی گوشی برای این کودکان تهیه کنند. تا حداقل در خانه بمانند و درس بخوانند. ‏