هراس وبا در روزگار کرونا

کد خبر: ۱۱۴۰۲۴

تاریخ: ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۱۵:۲۵

سلامت نیوز:علوی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اهواز: هیچ موردی از وبا گزارش نشده است ‏ میان مردم خوزستان چو افتاده که وبا آمده است.اهالی شهرها و روستاها ترسیده از کرونا ‏و بیماری‌های روده‌ای، از این و آن شنیده‌اند که آب آلوده است. آنها دیده‌اند که کارگران شهرداری با بیل در ‏جوی‌های رو باز آهک می‌پاشند. دو روز پیش فرمانداری اهواز در اطلاعیه‌ای شایعه آلودگی آب و شیوع وبا را ‏رد کرد و استاندار هم برای بار چندم توضیح داد آب آلوده به وبا نیست و آهک‌پاشی برای پیشگیری از این ‏بیماری هر‌سال انجام می‌شود.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه شهروند ،این طور که معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اهواز می‌گوید تا امروز هیچ ‏موردی از ابتلا به وبا، التور و ناگ دیده نشده است اما کسی نمی‌تواند بوی فاضلاب را که با هرچه گرم‌شدن ‏هوا، غلیظ‌تر می‌شود، رد کند. بوی فاضلاب همه جا پیچیده است، در شهر و روستا، بالا و پایین شهر، در ‏کیانپارس و حمیدیه، عین دو و ٣٠٠ دستگاه، آبادان و خرمشهر.‏

خوزستان که ٢٢‌سال پیش شیوع سراسری وبا را تجربه کرده، هر‌سال در اردیبهشت و آبان، آماده رخنه ‏بیماری‌های روده‌ای است. امسال هم هراس از وبا دو هفته پیش همه‌گیر شد؛ وقتی که غلامرضا شریعتی، ‏استاندار خوزستان در نشست شورای سلامت و امنیت غذایی خوزستان از خطر شیوع وبای التور در وضع ‏اپیدمی کرونا گفت و به فرمانداران، شهرداری‌ها، بخشداری‌ها و دهیاری‌ها ابلاغ شد که هر چه سریع‌تر لایروبی ‏و آهک‌پاشی جوهای روباز را آغاز کنند، وگرنه بحران دیگری به کرونا اضافه خواهد شد.‏

پیشگیری می‌کنیم‏

محمد علوی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اهواز شایعه شیوع وبا در خوزستان را رد می‌کندمی‌گوید: «با آمدن گرما، بیماری‌های روده‌ای شایع می‌شود و این نگرانی همیشگی ماست. موج اول ‏بیماری در نیمه اول اردیبهشت شروع می‌شود و نیمه دوم خرداد که هوا خیلی گرم می‌شود، ادامه دارد.

از ‏نیمه دوم شهریور پیک دوم شروع می‌شود و تا اواخر آبان طول می‌کشد. ما به آن می‌گوییم پیک دوکوهانه. در ‏این دو دوره نمونه‌گیری از آب‌ها، مراقبت از فاضلاب‌ها و کنترل مواد غذایی تشدید می‌شود و به مردم توصیه ‏می‌کنیم دست‌هایشان را با آب و صابون بشویند و سبزیجات را ضدعفونی کنند. نیروهای بهداشت و سلامت، ‏بهداشت محیط و مبارزه با بیماری در تمام فصل گرما درحال فعالیت‌اند تا جلوی بیماری را بگیرند.»

به گفته ‏او تا این لحظه هیچ موردی از وبای کلاسیک، وبای التور یا حتی بیماری ناگ در استان دیده نشده است: «ما ‏آرزو می‌کنیم که همزمان با کرونا وبا شایع نشود. اگر بشود که قوز بالای قوز است. تا امروز اوضاع را کنترل ‏کرده‌ایم و همه نیروها بیدار هستند تا جلوی بحران را بگیرند.» شبکه بهداشت استان مدام وضع آب ‏آشامیدنی خانه‌ها و مکان‌های عمومی را کنترل و شاخص کلر را رصد می‌کند.

«آهک‌پاشی هر‌سال در فصل ‏گرما در فاضلاب‌های روباز و به‌خصوص در مناطق حاشیه شهر برای ضدعفونی‌ انجام می‌شود.»‏وبا تنها مختص خوزستان نیست. معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اهواز می‌گوید هر جا که اقلیم معتدل و ‏گرمسیری است، باید برای بیماری روده‌ای آماده بود اما «فرق ما با کشورهای اروپایی با شرایط اقلیمی مشابه ‏این است که هنوز در بخش بهداشت، آب و فاضلاب مشکلاتی داریم.»

او مثال می‌آورد که «در اهواز بیشتر ‏لوله‌ها پوسیده‌اند و اتصالات‌شان ترک داشته و آب آلوده زیرزمینی به آن وارد می‌شود.» براساس گفته‌های او ‏چند سالی است که وبا در خوزستان مشاهده نشده اما مواردی از شیوع ناگ رخ داده است. «سال ٧٧ یک ‏التور سرتاسری در اهواز داشتیم و بعد از آن جوری نبوده که خطری برای جامعه باشد.»‏

درد کهنه خوزستان

با وجود دستورالعمل شورای سلامت استان خوزستان، آهک‌پاشی جوی‌ها در همه نقاط انجام نگرفته است. ‏همین دیروز امیرعطشانی، رئیس اداره محیط‌زیست حمیدیه گله کرد که شهرداری نیروی منسجمی برای ‏آهک‌پاشی ندارد: «بارها در جلسات شهرستان در مورد آهک‌پاشی جوی‌های رو باز بحث شده و شهرداری از ‏سازمان آب و فاضلاب درخواست آهک کرده اما پس از فراهم کردن آهک مورد نیاز، در جلسات بعدی شهرداری ‏زیر بار اجرا کردن یا نکردن آهک‌پاشی نرفته است.»

شهرستان حمیدیه سیستم منسجم جمع‌آوری فاضلاب ‏ندارد و فاضلابش به رودخانه کرخه می‌ریزد. اداره محیط‌زیست به تازگی به دلیل تبعات زیست محیطی این ‏موضوع را به مراجع قضائی اطلاع داده است. این قصه کارون و دز هم هست. شهرام دهکردی، مدیر انجمن ‏مهرورزان زمین و طبیعت پاک خوزستان می‌گوید: «اینجا تنها شهری است که مسئولانش انتظار ‏دارند فاضلاب وارد رودخانه شود. هیچ جای دنیا چنین انتظاری نیست که برای جلوگیری از جاری شدن ‏فاضلاب در خیابان آن را به رودخانه بریزند اما درحال حاضر فاضلاب از ٢٧ نقطه وارد کارون می‌شود. دز و ‏کرخه هم فاضلاب حمیدیه و مسجد سلیمان را دارند.» مشکل شبکه فاضلاب در خوزستان، درد کهنه‌ای ‏است.

دهکردی که ساکن منطقه ٣٠٠ دستگاه اهواز است، می‌گوید: «الان سه روز است که بوی فاضلاب همه ‏جا را برداشته، در خانه را که باز می‌کنی بوی گند بالا می‌زند. در کل استان به دلیل نداشتن سیستم درست ‏دفع فاضلاب شهری، با مشکلات بسیاری روبه‌رو هستیم؛ از اهواز که مرکز استان است، تا ماهشهر و امیدیه و ‏آبادان و خرمشهر.

اهواز بعد از مشهد، بیشترین حاشیه‌نشین را دارد و بی‌توجهی به فاضلاب، آلودگی و بوی ‏آن در بخش حاشیه‌نشین نگران‌کننده است. نبود کانال دفع آب‌های سطحی هم درد دیگر ماست. همین ‏آب‌های سطحی وارد شبکه فاضلاب می‌شود و در فصل بارندگی مسأله‌ساز می‌شود. »

این فعال محیط‌زیست معتقد است اگرچه استفاده بی‌رویه از آهک می‌تواند برای خاک و آب‌های ‏زیرزمینی خطرساز باشد اما بهداشت و سلامت انسان در شرایط کنونی بر محیط‌زیست می‌چربد به‌خصوص ‏حالا که کرونا شایع شده. او انتقادهایش را فهرست می‌کند: «معضل فاضلاب و دفع آب‌های سطحی در ‏خوزستان آن‌قدر بغرنج شده بود که مرداد ٩٨ دستور آمد که راه حلی برای آن دیده شود.

این درد امروز ‏و دیروز نیست و نیازمند مدیریت صحیح و پشتکار بالاست. استانداری، آب و فاضلاب، آب و برق و شبکه ‏بهداشت و محیط‌زیست باید درگیر ماجرا شوند. در اهواز دو تصفیه فاضلاب در شرق و غرب اهواز داریم و با ‏اینکه گفته‌اند تصفیه‌خانه شرق تکمیل و راه‌اندازی شده اما عملا می‌بینیم که فاضلاب کم نشده است.

در ‏سطح شهر همین که دما بالا می‌رود، بخارات فاضلاب متراکم می‌شود و بوی نامطبوع همه جا را برمی‌دارد.» ‏پیشنهاد دهکردی این است که در این شرایط جوی‌ها مرتب لایروبی و پاکسازی شود و آهک‌پاشی هر دو ‏هفته یک‌بار انجام شود نه فقط یک‌بار: «علاوه بر این باید از شیرآهک ٢٠‌درصد استفاده شود، نه آهک ‏خشک. چون در این صورت از آهک کمتری استفاده می‌شود و بهتر تصفیه می‌کند.

نکته دیگر این است که ‏سازمان محیط‌زیست و بهداشت باید عوامل شهرداری را آموزش دهند و اینکه کارگر شهرداری آهک خشک ‏را در جوی تخلیه کند، به تنهایی جوابگو نیست. ما شاهدیم که در بسیاری از مناطق قبل از آهک‌پاشی ‏لایروبی نمی‌کنند. از طرف دیگر باید به مناطق حاشیه‌ای مثل عین دو و پردیس نگاه ویژه داشت، به‌خصوص ‏که حالا کرونا آمده و ترس این است که در نبود نظارت صحیح شبکه بهداشت، بیماری شایع شود.»‏

آهک‌پاشی برای کشتن میکروب‌ها

فرهاد صفدری، مدیر سلامت محیط و کار مرکز بهداشت استان خوزستان به «شهروند» توضیح می‌دهد که ‏برنامه‌های مقابله با بیماری‌های روده‌ای هر‌سال یک‌بار در پیک بهاره (از فروردین تا خرداد) و بار دیگر در ‏پیک پاییزه (از اواسط مرداد تا آذرماه) اجرا می‌شود. «در این بازه زمانی شرایط آب‌وهوایی برای رشد ‏میکروب‌های بیماری‌زای روده‌ای و عفونت‌های روده‌ای مناسب است و احتمال طغیان بیماری‌ها وجود دارد. به ‏همین دلیل یک‌سری مداخلات و اقداماتی در شهرستان‌ها زیرنظر کارگروه سلامت و امنیت غذایی استان ‏تعریف می‌شود که یکی از آنها آهک‌پاشی است.»‌

با اینکه دستورالعمل آهک‌پاشی، استفاده از شیرآهک ٢٠ ‏درصد است، در روزهای گذشته ٢٠ تن آهک خشک در جوی‌های بهبهان پاشیده شد. صفدری می‌گوید: «این ‏از ایرادات انجام کار در شهرستان‌هاست و بعضی شهرداری‌ها و دهیاری‌ها از آهک خشک استفاده می‌کنند، ‏اما مورد تأیید بهداشت نیست. براساس اصول دستورالعملی باید شیر آهک ٢٠‌درصد استفاده شود که ‏انحلال لازم در فاضلاب صورت بگیرد.

استفاده از این روش علاوه بر اینکه باعث مصرف بهینه از موجودی پودر ‏آهک می‌شود، زودتر به کار می‌آید و حجم بیشتری از گندزدایی انجام می‌شود. در غیراین صورت، آهک ‏گوشه فاضلاب ته‌نشین می‌شود و اختلاط لازم صورت نمی‌گیرد.

شیرآهک گندزدایی است که مخاطرات ‏محیط‌زیستی ندارد و فقط سبب پاکسازی گسترده می‌شود.» به گفته او، به استناد مصوبه شورای سلامت، ‏تمامی شهرداری‌ها و دهیاری‌ها مکلف به انجام لایروبی جوی‌های روباز و پاشیدن شیرآهک ٢٠‌درصد در این ‏جوی‌ها هستند. «شیرآهک باعث افزایش ‏PH‏ و نامناسب‌کردن محیط‌ برای فلورهای میکروبی به‌ویژه عامل ‏بیماری وبای التور یا شبه‌التور ناگ می‌شود.

این مداخله انجام می‌شود تا میکروب‌ها در جوی‌های روباز انجام ‏شود تا از بین بروند و پاکسازی شود؛ چون جوی‌های روباز به‌عنوان منابع گسترده در سطح شهر و روستا، ‏جزو نگرانی‌های جدی ما هستند.» آهک‌پاشی اما تنها راه‌حل دیده‌شده برای شیوع بیماری‌های روده‌ای ‏نیست. «در پیک بیماری‌های روده‌ای از ادارات آب و فاضلاب می‌خواهیم که کلر باقی‌مانده را در حد مطلوب ‏نگه دارند.

شکستگی‌های شبکه آب و فاضلاب و بالازدگی‌های منهول‌های فاضلاب که از مشکلات جدی ‏خوزستان به‌خصوص در کلانشهر اهواز است را برطرف کنند و تأسیسات آب را به‌خصوص در حوزه روستایی ‏به‌روزرسانی کنند. شست‌وشوی حوضچه‌ها تأسیسات روستایی هم جزو مداخلاتی است که حوزه بهداشت ‏انتظار انجام آن را دارد. ما انتظار داریم آبفاها- آب و فاضلاب شهری، روستایی و همین‌طور اهواز- توجه ‏ویژه‌ای به حفظ کلر باقی‌مانده و تأمین سلامت آب داشته باشد.»

‏مشکلات فاضلاب در خوزستان و دامن‌زدن آن به شیوع بیماری‌های روده‌ای درحالی حل نشده است که در‏صورتی که وظایف مورد انتظار از سوی آبفاها انجام نگیرد و الزام وجود نداشته باشد، مراکز بهداشت ‏شهرستان‌ها مکلف به برخورد قانونی و پیگرد حقوقی موضوع از طریق مراجع قضائی‌ هستند.

از طرف دیگر، این ‏مرکز از آبفای اهواز هم انتظار دارد که به شکایات عمومی مردم مثل بوی نامطبوع فاضلاب، بوی نامطبوع آب ‏در بعضی مناطق، کدورت و کمبود آب در بعضی مناطق و همین‌طور قطعی‌های مکرر و طولانی‌مدت آب ‏رسیدگی شود.

علاوه بر اینها، با اینکه مدیر سلامت محیط و کار مرکز بهداشت استان می‌گوید مراکز بهداشت ‏شرق و غرب اهواز هم ناظر بر موضوعند و مکلفند که درصورت نیاز این مشکلات را به لحاظ حقوقی و قانونی ‏پیگیری کنند اما مشکلات فاضلاب این استان سال‌های ‌سال است که گره کور سلامت در خوزستان بوده و ‏کسی نتوانسته از پس آن بربیاید.‏