پرونده «تجارت» درباره رابطه اقتصاد و رسانه

نبض اقتصاد در سینما و تلویزیون چگونه می زند؟

نگاهی به تاریخچه پرفروش‌ها و پرمخاطب‌ها در سینما و تلویزیون، از یکسو به مخاطبان این آثار و از سوی دیگر به تحلیلگران و کارشناسان حوزه رسانه کمک می کند تا بتوانند این نکته را تشخیص دهند که ضرباهنگ و نبض اقتصادی هر یک از این آثار بر کدام یک از محورهای موضوعی اقتصاد چرخیده است.

کد خبر: ۱۶۱۹۳

تاریخ: ۳۱ خرداد ۱۳۹۴ - ۰۹:۴۳

روزنامه تجارت- نیما بهدادی مهر؛ گاه موضوع خلاقیت در سرمایه گذاری یا بهره گیری از مضامین اقتصادی در درونمایه فیلم‌ها و مجموعه‌های تلویزیونی سبب ساز شکل گیری جریانی الگویی می شود و گاه استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی آثار در ایجاد بازار مالی پیرامونی است که یک اثر را به لحاظ شاخص‌های اقتصادی در بورس قرار می دهد و توجه افراد را به سوی آن اثر معطوف می کند.
به واقع گاه رویکرد اقتصادی اثر بر آسیب شناسی استوار است و گاه خود آن اثر به دلیل فروش غیرمنتظره در نظر می نشیند. این معادله اقتصادی سینما و تلویزیون نمونه‌های روشنی داشته است که در این مطلب به آن می پردازیم.

تلویزیون
رویکرد اقتصادی در مجموعه‌های تلویزیونی در طول 37 سال از گذشت پیروزی انقلاب اسلامی شیوه‌ها و سبک‌های متفاوتی از روایت را به خود دیده است. گاه موضوع اقتصاد با همه شاخص‌های تبیینی و مولفه‌های آماری آن در یک مجموعه نمود می یابد و گاه در پس روایت زندگی یک شخصیت یا طبقه اجتماعی خاص به موضوع گره‌های اقتصادی اشاره می شود.
آنچه در ادامه این بخش از طریق رسم جدول(1) به آن اشاره می شود تلاشی در معرفی آثاری است که بیش از باقی تلاش‌ها در پرداخت به اقتصاد  و گره‌های آن موفقتر عمل کرده اند، در ذهن مخاطبان مانده اند و در عین حال با زاویه دید نگارنده به موضوع مطابقت بیشتری داشته اند.
همانگونه که جدول (1) مشخص است مولفه‌هایی چون مشاغل کاذب، بیکاری، مهاجرت و مسکن از موارد اولویت داری است که هر یک از این آثار به آن پرداخته اند. حال باید دید اوضاع در سینما چگونه است.

سینما
شرایط در نوع نگاه به فیلم‌های سینمایی متفاوت است. به این دلیل که در تلویزیون شاخص‌های اقتصادی در درونمایه متنی آثار متجلی می شوند اما در سینما موضوع پشتوانه‌های مالی، هزینه تولید، هزینه تبلیغ و شیوه‌های حصول درآمد مطرح است. به واقع فیلم‌های سینمایی هم در پرداخت موضوعی به مولفه اقتصاد و هم از رهگذر استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی در پایه صنعتی تولید فیلم در نظر می آیند و به همین علت جدولی کاملا متفاوت با آنچه برای آثار تلویزیونی رسم شد باید برای سینما ترسیم کرد. در‌اين جدول تلاش شده تا به آثاری پرداخته شود که هم به سوژه اقتصاد در روابط شخصیت‌های خود توجه کرده اند و هم از ظرفیت‌های سینمایی و جنبی آثار خود برای حصول درآمد بیشتر بهره برده اند.

جدول سريالهاي تلويزيوني با تكيه بر مسايل اقتصادي

نام اثر

زیرشاخه تبیینی اقتصاد

اثر بر فرد

اثر بر طبقه

نکته کلیدی

دستاورد مجموعه

خانه به دوش

تغییر شغل- بیکاری و مهاجرت

سردرگمی و استیصال

شکوفایی اقتصادی

رویارویی آشنای فقیر و غنی

کاهش مهاجرت ناشی از بیکاری

ترش و شیرین

پول با پشتکار می آید

زندگی خوب

ارتقای طبقه

تعامل و ادراک طبقات اجتماعی

ترویج صبر بر مشکلات

دردسر والدین

مسکن

موفقیت

رشد اقتصادی

حفظ خانواده

استحکام خانواده

روزگار جوانی

اقتصاد دانشجویی

تعامل زیستی

رونق زندگی دانشجویی

قناعت در زندگی راهی برای رسیدن به آرزوها

توجه بیشتر به دانشجویان

مرد هزارچهره

ساختار مریض اقتصاد

نابودی پایگاه اجتماعی

تاثیرگذاری بر هویت بینش جمعی

اشغال فضا از سوی آدم‌هایی که برای آن کار ساخته نشده اند تبعات ویرانگری دارد

تامل بیشتر بر قضاوت نسبت به رفتارهای اجتماعی

متهم گریخت

بیکاری- مهاجرت

تحلیل هویت شهری

بازگشت به ریشه‌ها و رویش‌ها

به تهران نیایید

تشدید مهاجرت معکوس

راه طولانی

بیکاری- تجمل گرایی- حرص اقتصادی

نابودی باورها

نابودی خاستگاه و نهاد خانواده

حرص اقتصادی و رفتار نسنجیده و هیجانی و بدون افق دید به ویرانی و تباهی می انجامد

تلنگر بر تفکر اجتماعی نسبت به مقوله اقتصاد

سه درچهار

بیکاری- گردش مالی مواد مخدر- معرفی مشاغل کاذب

تهدید حریم فردی

تزلزل بینش و روش حصول درآمد

فشار بیکاری تفکر حسابگرانه نسبت به انجام کارها را از بین می برد

همدلی و تحمل سختی‌ها باب ورود به آسایش و راحتی است

جدول آثار سينمايي با تكيه بر موضوعات اقتصادي:

ردیف

فیلم

جنبه ارتباطی با اقتصاد

1

اجاره نشین‌ها

موضوع دلالی و مسکن- تعداد تماشاگر یک میلیون و 500 هزار نفر

2

مرد عوضی

بهره گیری از حمایت مالی شرکت پودرسازی تک- تعداد تماشاگر یک میلیون و 117 هزار نفر- پیشرو در استفاده از حامی مالی در سینمای ایران

3

دوئل

اولین فیلمی که به جنبه‌های جنبی تبلیغات دقت خوبی داشت. در هنگام اکران فیلم سی دی‌های موسیقی متن و کتاب‌هایی از تجربه‌های مختلف در ساخت آن به بازار عرضه شد.

4

ورود آقایان ممنوع

استفاده از محبوبیت بازیگران در کشاندن مخاطبان به سینما در زمان اکران فیلم در ماه رمضان. بازیگران در باجه فروش بلیت سینماهای نمایش دهنده می نشستند و به مردم بلیت می فروختند. این کار سبب شد تا فیلم به رکورد جالب فروش هفتگی 135 میلیون تومان در تهران برسد.

5

خط ویژه

موضوع اختلاس و هکرهای حساب بانکی- فیلم توانست تصویری درست از سوژه و مناسبات مالی متاثر از آن بدهد- نتیجه گیری نمادین فیلم از موضوع هدفمندی یارانه‌ها عالی بود.

6

شهر موش‌ها 2

از همان ابتدا جنبه‌های تبلیغاتی را به درستی رعایت کرد. مراسم رونمایی از شخصیت‌ها، نمایش خصوصی فیلم در برج میلاد و نمایش آن در پردیس تازه تاسیس کوروش سبب شد تا به عنوان تجربه ای ماندگار در بهره گیری از تبلیغات جنبی در سینمای ایران باقی بماند.

7

محمد(ص)

ساخت شهرک سینمایی پیامبر اعظم(ص) و تمهیدات اصولی برای حصول درآمد با استاندارد جهانی برای سینمای ایران از جمله راه اندازی سایت به زبان‌های بین المللی برای معرفی کامل فیلم به مخاطبان جهانی.

8

رستاخیز

استفاده از حامی مالی بین المللی برای ساخت فیلم، راه اندازی سایت به زبان عربی و انگلیسی. ارائه تصویری متفاوت با خوانش مرسوم از واقعه عاشورا و نمایش این رویداد از زاویه تحولات جبهه کوفه که در جذب مخاطبان بین المللی تاثیرات غیرقابل انکاری دارد.