تاکید بر اد امه روند «د یپلماتیک» د ر حل مناقشه اوکراین

کد خبر: ۱۹۶۹۶۷

تاریخ: ۰۴ بهمن ۱۴۰۰ - ۱۸:۱۵

محمد انیسی طهرانی
کارشناس سیاست بین‌الملل

بحران اوکراین و تنش میان روسیه و بلوک غرب و راس آن، آمریکا مد ت زمانی است د ر پیشانی اخبار بین المللی جای گرفته است. بیش از 13 سال از نشست بخارست (رومانی) سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) می گذرد ، نشستی که د ر آن توافق شد که ائتلاف غربی خواهان عضویت کشورهای شوروی سابق، اوکراین و گرجستان به این پیمان د فاعی است. اما از بسیاری جهات، پیامد نشست آوریل 2008 آخرین جلسه ای که ولاد یمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه د ر آن حضور د اشت، تا به امروز بر بحران کنونی سایه سنگین افکند ه بطوریکه این روند با استقرار متراکم نیروهای نظامی روسی د ر امتد اد مرز روسیه و اوکراین از واپسین ماه های سال گذشته میلاد ی (2021) که د ر برآورد ایالات متحد ه 100000 نفر تخمین زد ه می شود وارد مرحله چالش برانگیزی شد ه است. بطوریکه مقامات واشنگتن مد عی اند مسکو د ر حال برنامه ریزی برای شروع حمله گسترد ه به اوکراین است، موضوعی که با تکذیب روسیه همراه و با استناد به حق حاکمیت ملی، استقرار و تحرکات نظامی د ر د اخل مرزها را حق مشروع خود د انسته است. اما موضوع مهم، علیرغم آرایش نظامی، فعالیت‌های مسکو – واشنگتن د ر زمین د یپلماسی و گفت و گوی مستقیم د ر عالی ترین سطوح سیاسی د و طرف است.
د ر 30 د سامبر 2021 (9 د ی)، روسای جمهور ایالات متحد ه و روسیه، د ومین گفت و گو را د ر این ماه برگزار کرد ند . اگرچه د رباره اوکراین هشد ارهایی بین د و طرف د اد و ستد شد . از جمله، جو باید ن، رئیس جمهور آمریکا تهد ید ات پیشین خود را بر اعمال تحریم های بی سابقه د ر حالتی که روسیه حمله به اوکراین را انتخاب کند ، تکرار کرد که با پاسخ پوتین مبنی بر اینکه هرگونه تحریم د ر حال حاضر یا د ر آیند ه ممکن است به شکست کامل روابط بین د و کشور منجر شود ، مواجه شد . اما د ر نهایت واشنگتن و مسکو تلاش کرد ند راهکارهای د یپلماتیک، را اد امه د هند . از جمله نشست امنیتی 9 تا 10 ژانویه (19 الی 20 د ی) آمریکا و روسیه، بعد از آن جلسه روسیه و ناتو د ر 12 ژانویه و سپس کنفرانس گسترد ه تری شامل مسکو، واشنگتن و سایر کشورهای اروپایی برای 13 ژانویه برنامه ریزی شد . اما هیچکد ام انتظارات د و طرف را برآورد ه نکرد . روسیه د ر ماه د سامبر (آذر) پیش نویس معاهد ه امنیتی را ارائه کرد که مفاد آن تصریح د ارد که ایالات متحد ه باید از پیوستن اوکراین و گرجستان (یکی د ر منطقه اروپای شرقی و د یگری قفقاز) و د یگر کشورهای شوروی سابق به ناتو جلوگیری کند . همچنین آمریکا از ایجاد پایگاه و همکاری های نظامی د و جانبه با اوکراین یا هر کشور غیر عضو ناتو، شوروی سابق خود د اری کند . معنی د یگر این خواسته مسکو، تلاش برای ایجاد یک حوزه نفوذ روسیه تعریف شد ه است. موضوعی که «اوریسیا لوتسویچ» تحلیلگر اند یشکد ه «چتم هاوس»، معتقد است: «د و پیش نویس معاهد ه پیشنهاد ی مسکو تشکیل یک اروپای د و لایه را تشریح می کند ، یکی با حق د فاع از خود د ر برابر روسیه د ر حالی که د یگری باید برتری این کشور را به عنوان یک واقعیت ژئوپلیتیکی جد ید بپذیرد ». د ر مقابل «جاشوا شیفرینسون»، د انشیار روابط بین الملل د ر د انشگاه بوستون معتقد است که: «ایالات متحد ه و غرب د ر جریان گسترد ه روابط پس از جنگ سرد با ناد ید ه گرفتن این اید ه که کرملین نیز د ارای منافع حیاتی است، نسبت به نگرانی های روسیه کم توجهی کرد ه اند . تصور کنید که چین با کاناد ا ائتلاف کند . مسکو به مانند هر قد رتی، اتحاد قد رت های د یگر د ر نزد یکی مرزهایش را تحمل نمی کند ». این استاد د انشگاه د ر اد امه می افزاید : «د ر پایان جنگ سرد ، استراتژیست های ایالات متحد ه و آلمان، پیام‌های روشنی به روسیه ارسال کرد ند مبنی بر اینکه اگر آلمان اجازه اتحاد مجد د پید ا کند ، ناتو به سمت شرق اروپا گسترش نخواهد یافت. اما این تعهد حوزه نفوذ، به سرعت د ر د هه 1990 و اوایل د هه 2000 ناد ید ه گرفته شد ، و شماری از کشورهای بلوک شرق به ناتو و اتحاد یه اروپا پیوستند ».
منتقد ان این تفکر استد لال می کنند که حمایت سازمان پیمان آتلانتیک از اوکراین بسیار ناچیز بود ه است. «ویلیام آلبرک»، مقام آمریکایی سابق ناتو و مد یر کنونی موسسه بین الملل اند یشکد ه مطالعات استراتژیک، معتقد است: «فقد ان اقد ام قاطعانه د ر گذشته، به روسیه آموخته است هر زمان بخواهد ، می‌تواند بحران را افزایش یا کاهش د هد ». این د ر حالی است که صد ها مربی نظامی ایالات متحد ه د ر غرب اوکراین که فاصله زیاد ی با خط مقد م مرز روسیه د ارد ، مستقر هستند . واشنگتن از زمان الحاق کریمه به روسیه، 2.5 میلیارد د لار کمک نظامی از جمله موشک های ضد تانک «جاولین»، بعنوان بخشی از استراتژی تد ریجی برای مد رن سازی نیروهای «کی یف»، ارائه کرد ه است.
آزارد هند ه ترین مورد برای کرملین، فروش حد اقل شش پهپاد TB2 توسط ترکیه به اوکراین است که کارآیی آن‌ها د ر برابر تسلیحات زره ای ساخت روسیه د ر جنگ قره باغ سال گذشته که آذربایجان علیه ارمنستان از آن استفاد ه کرد ، نشان د اد ه شد . مورد ی که د ر تماس تلفنی اوایل د سامبر پوتین با همتای ترک خود رجب طیب ارد وغان، اقد امی تحریک آمیز بود ه است.
همچنین د ر روزهای گذشته، بریتانیا ارسال سلاح های جد ید ضد تانک سبک به اوکراین را آغاز کرد ه است. تسلیحاتی که د ر صورت حمله روسیه فقط از کاربرد د فاعی برخورد ار است. اکنون وضعیت برای د و سوی مناقشه از «حیثیت سیاسی» برخورد ار شد ه است، اما علیرغم افزایش تنش های لفظی میان روسیه و بلوک غرب به نظر می رسد د و طرف از شروع عملیات نظامی پرهیز می کنند .
از جانب مسکو با وجود برخورد اری مناسب از ذخایر طلا، اما با توجه به تهد ید واشنگتن مبنی بر اعمال تحریم های بیشتر و احتمالا قطع ارتباط مسکو با سوئیفت (جامعه جهانی ارتباطات مالی بین بانکی)، د ر حالت شروع تحرکات نظامی روسیه د ر اوکراین، پیش بینی می شود که کرملین با حفظ نیروهای رزمی به اد امه روند د یپلماسی به منظور د ستیابی به خواسته های خود ، تاکید می ورزد .
د ر مقابل، بلوک غرب هم گزینه های زیاد ی برای بازد ارند گی د ر اختیار ند ارد . حمایت مستقیم نظامی از اوکراین، مورد ی مرد ود اعلام شد ه است. همچنین د ر میان کشورهای اروپایی، پراکند گی حاکم است. علیرغم کمک نظامی بریتانیا به اوکراین، اتحاد یه اروپا چند ان با ارسال این نوع تجهیزات موافق نیست. قاره سبز 40 الی 50 د رصد از گاز مصرفی خود را از روسیه وارد می کند و قطع گاز از جانب مسکو د ر میانه زمستان، شرایط را بسیار د شوار خواهد کرد . آلمان، نیز بعنوان قد رتمند ترین اقتصاد اروپا که بطور سنتی نزد یکترین رابطه را با روسیه د ارد ، فعالانه بر حل اختلافات از مسیر د یپلماتیک اصرار د ارد .
بطوریکه وزیر جوان امور خارجه د ولت برلین از حزب سبزها، خانم «بِربوک» د ر سفر به مسکو و د ید ار با همتای روس خود «سرگئی لاوروف»، که 28 سال بعنوان د یپلمات ارشد ، فعالیت می کند ، صریحا تاکید کرد که آلمان یک کشور تجاری است که برای انجام تجارت به ثبات متکی است. به همین د لیل است که برلین به هواپیمای بریتانیایی که تجهیزات نظامی را به اوکراین ارسال می کرد ، اجازه عبور از حریم هوایی آلمان را ند اد . همچنین آلمان ارسال تسلیحات را به اوکراین د ر شرایط کنونی منتفی اعلام کرد . به نظر می رسد ، نقطه مشترک د و سوی مناقشه بر موضوع اوکراین، اهمیت اد امه روند «د یپلماتیک» است. مورد ی که د ر آخرین د ید ار وزرای خارجه آمریکا و روسیه د ر ژنو سوئیس مجد د ا بر آن تاکید شد .