مرگ ناشی از واکسن محبوب ایرانی‌ها صحت دارد؟

روزنامه همشهری ماجرای تزریق یکی از واکسن‌های خارجی کرونا (آسترازنکا) و مشکلات احتمالی که برای دریافت‌کنندگان آن ایجاد شده را بررسی کرده‌ است.

کد خبر: ۱۹۸۲۲۷

تاریخ: ۱۰ بهمن ۱۴۰۰ - ۱۰:۰۲

در این گزارش آمده:

* تزریق واکسن آسترازنکا در بعضی مراکز بهداشتی متوقف شده است. با اینکه اعلام می‌شود توقف تزریق این واکسن به‌دلیل کم بودن تعداد واکسن‌های وارداتی بوده، اما اخباری غیررسمی حکایت از ثبت مواردی از مرگ ناشی از تزریق این واکسن دارد که منجر به توقف تزریق آن شده است. ماجرای عوارض تزریق آسترازنکا اما موضوع جدیدی نیست.

* پیش از این و از همان ابتدا شرکت سازنده به‌صورت جهانی اعلام کرد که در هر یک میلیون نفر تعدادی عارضه ازجمله ایجاد لخته در ارگان‌ها و بافت‌های بدن منجر به سکته مغزی یا آمبولی در قلب و بروز بعضی مشکلات خودایمنی، ایجاد می‌شود. همین موضوع سبب شد تا آسترازنکا از همان ابتدا سهم زیادی در سبد واکسیناسیون ایران نداشته باشد. با این حال از آنجا که بعضی کشورها صدور ویزا را منوط به تزریق چند واکسن ازجمله آسترازنکا کردند، میزان تقاضا برای تزریق این واکسن هم بالا رفت و با وجود عوارض احتمالی، عده‌ای ناچار به تزریق این واکسن برای انجام سفرهایشان شدند.

* هر چند که خیلی‌های دیگر، تحت‌تأثیر اخبار منتشر شده درباره میزان اثرگذاری بالای این واکسن بر مبتلا نشدن به کرونا، در صف‌های طولانی تزریق آن منتظر ماندند. آمارهای وزارت بهداشت نشان می‌دهد که از بیش از 131میلیون واکسن تزریق شده، 11میلیون دوز، سهم آسترازنکا بوده و تاکنون 16میلیون و 754هزار و 610دوز از این واکسن وارد ایران شده است. تا چند ماه پیش، این واکسن برای زنان زیر 50سال توصیه نمی‌شد اما با باز شدن مرزها و آغاز سفرهای خارجی، تقاضا برای این واکسن هم بالا رفت.

* اواسط هفته گذشته خبرهایی درباره متوقف شدن تزریق آسترازنکا در بعضی مراکز بهداشتی به گوش رسید که در ابتدا دلیل آن کمبود ذخایر این واکسن عنوان ‌شد، اما از روز گذشته با دست به‌دست شدن پیامی در فضای مجازی که منتسب به یعقوب مظفری، مدیر شبکه بهداشت و درمان چناران در خراسان رضوی بود، زوایای دیگری از ماجرای توقف تزریق این واکسن برملا شد. مظفری در این پیام از مرگ دختر 24ساله‌اش بر اثر تزریق واکسن آسترازنکا خبر داده و نوشته بود:«علاوه بر فرزندش 2دختر ۱۹ساله و ۲۲ساله دیگر هم بر اثر تزریق همین واکسن آسترازنکا در بیمارستان قائم مشهد جان خود را از دست داده‌اند.» پیگیری‌های همشهری از این ماجرا نشان می‌دهد که نه‌تنها در مشهد که در اصفهان و تهران و چند شهر دیگر هم مرگ افراد جوان بر اثر سکته‌ مغزی و آمبولی قلب منتسب به تزریق این واکسن، ثبت شده است، هر چند که افزایش مرگ ناشی از تزریق آسترازنکا هنوز از سوی وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی به‌طور رسمی تأیید نشده و محمد هاشمی، سرپرست روابط عمومی وزارت بهداشت می‌گوید: «آسترازنکا ازجمله واکسن‌های مؤثر علیه بیماری کروناست که صدها میلیون دوز آن در دنیا استفاده شده است. البته از ابتدا وزارت بهداشت اعلام کرده بود که به‌دلیل بعضی عوارض نادر، بهتر است گروه سنی زیر ۵۰ سال واکسن‌های دیگر را تزریق کنند.»‌.

* پیگیری‌ها مرگ‌ فرزند مسئول شبکه بهداشت چناران در بیمارستان قائم مشهد را تأیید می‌کند، اما براساس اعلام مدیر روابط عمومی این بیمارستان به همشهری، علت مرگ در دست بررسی است و به‌زودی در این‌باره اطلاع‌رسانی می‌شود: «تزریق واکسن برای فرزند این پزشک در شهرستان چناران صورت گرفت اما پس از بروز بیماری در این مرکز بستری شد و جان خود را بر اثر سکته مغزی از دست داد.» او درباره ادعای این پزشک مبنی بر مرگ 2دختر دیگر بر اثر تزریق واکسن هم توضیح می‌دهد:« این مسئله به‌صورت قطعی مورد تأیید نیست اما اظهارنظر در این‌باره نیاز به بررسی‌های بیشتر دارد.» جواد حسینی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد هم، مرگ بر اثر تزریق واکسن آسترازنکا در بیمارستان قائم را تأیید نکرد و گفت که این موضوع هنوز به قطعیت نرسیده اما هم‌اکنون درباره واکسن آسترازنکا شرط سنی اعلام و بخشنامه تزریق واکسن‌ها صادر شده است: «دوز اول این واکسن برای تمام گروه‌های سنی ممنوع است. تزریق دوز دوم هم برای افراد زیر ۵۰ سال که دوز اول را آسترازنکا گرفته‌اند با یادآوری احتیاط صورت خواهد گرفت. همچنین دوز سوم برای افراد زیر 50سال که دوز اول و دوم را آسترازنکا نزده‌اند ممنوع است و برای افراد بالای 50سال با گرفتن رضایت از خود شخص انجام می‌شود.»

* مسئولان وزارت بهداشت می‌‌گویند که عوارض آسترازنکا از همان ابتدا اطلاع‌رسانی شده بود با این حال خیلی‌ها تمایل به تزریق این واکسن دارند. محمد مهدی گویا، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت هم با بیان اینکه آسترازنکا عارضه نادری دارد که ممکن است باعث لخته‌شدن خون در بعضی از عروق حیاتی و مهم بدن همچون عروق مغز، قلب و اندام‌ها شود به ایسنا گفته تمام عوارض مربوط به واکسن‌های کرونا در ایران در سطح استانی و کشوری جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل می‌شوند و اگر عارضه‌ای بیش از حد مورد انتظار رخ داده باشد، کمیته کشوری بررسی عوارض واکسن در این‌باره تصمیم‌گیری می‌کند.

* او درباره موارد منع استفاده از واکسن آسترازنکا توضیح می‌دهد: «مشکلات مطرح شده درباره این واکسن از همان ابتدا اطلاع‌رسانی شد که افراد در سنین باروری آن را تزریق نکنند و دلیل این موضوع هم همان عارضه یعنی احتمال لخته شدن خون مطرح شده بود. این موضوع از سوی معاون بهداشت وقت اعلام و در دستورالعمل وزارت بهداشت اطلاع‌رسانی شده است. همچنین توصیه شده که افراد زیر 50سال تا حد امکان از واکسن‌های دیگر استفاده کنند و دلیل آن هم توضیح داده شده است.»

* او همچنین در پاسخ به این سؤال که عوارض ناشی از تزریق واکسن تا چه زمانی افراد را تهدید می‌کند، می‌گوید: «نشانه‌ها در روزها و هفته‌های اول واکسن بروز می‌دهد و تأخیر در مشخص شدن عارضه، اتفاق نادری است. اگر حدود یک ماه از تزریق واکسن هم گذشته باشد، احتمال ایجاد عارضه در فرد بعید است.»‌

* کمال حیدری، معاون بهداشت وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، درباره عوارض گزارش‌‌شده و مرگ ناشی از تزریق واکسن آسترازنکا توضیح می‌دهد و می‌‌گوید: «هر واکسنی از هر مدلی، در تمام دنیا، عوارضی دارد اما عارضه جدی از جمله مرگ و آنسفالیت که از قدیم هم بوده و یک در میلیون نفر و بسیار نادر است. اینکه بر اساس شایعات منتشر‌شده فضای مجازی افراد نسبت به تزریق واکسن نگران شوند، قابل تایید نیست.

* (در پاسخ به این سوال که آیا احتمال دارد تزریق واکسن آسترازنکا در کشور تغییر کند؟): «دستورالعمل تزریق این واکسن همانی است که از ابتدا وجود داشته است. ممنوع‌شدن تزریق دوز اول به دلیل کمبود این واکسن بوده است و از چند وقت پیش این مسئله را به دانشگاه‌ها اعلام کردیم که جز افراد زیر 50سال که مجبورند سفرهای خارجی داشته باشند و به دلیل سیاست نادرست برخی کشورها حتما باید آسترازنکا تزریق کنند. اما دیگر دوز اول این واکسن تزریق نمی‌شود.»

* او در ادامه درباره علت برداشته‌شدن محدودیت تزریق این واکسن برای دوز سوم با وجود عوارض آن، توضیح می‌دهد: «این فرضیه اشتباهی است که آسترازنکا عوارض بیشتری از واکسن‌های دیگر دارد، هیچ مرجع علمی این مسئله را تایید نکرده است. از همان ابتدا توصیه شد افراد زیر 50سال این واکسن را تزریق نکنند و در صورت اصرار به تزریق هم رضایت فرد وجود داشته باشد اما اخبار منتشر‌شده در فضای مجازی به‌گونه‌ای پیش رفت که آسترازنکا را واکسن بسیار موثرتر و ارزشمندتر نسبت به سایر واکسن‌ها عنوان کردند و این مسئله میل مردم به تزریق این واکسن را زیاد کرد. از همان ابتدا هم ‌تزریق این واکسن برای این گروه‌های سنی منوط به رضایت خودشان بود.»