«تجارت آنلاین» بررسی کرد

چالش‌های اقتصادی لغو موقت تحریم‌ها

نااطمینانی اگرچه مفهوم تازه‌ای د ر علم اقتصاد  نیست اما د ر د و د هه اخیر تلاش‌هایی برای سنجش و ارزیابی کمّی این شاخص صورت گرفته است؛ شاخصی که با متغیرهای کلان اقتصاد  مانند  تورم و مشکلاتی چون رکود ، شانه به شانه حرکت می‌کند . نااطمینانی د ارای آثار مخرب بلند مد ت است که بخشی از آنها قابل بازگشت نیست.

کد خبر: ۲۰۱۲۷۶

تاریخ: ۳۰ بهمن ۱۴۰۰ - ۱۷:۳۱

گروه اقتصاد  کلان: د ر شرایطی که مذاکرات وین به مراحل پایانی و حساس خود  رسید ه است، برخی طرف ها صحبت از احتمال لغو موقتی تحریم‌ها می‌کنند ، این د ر حالی است که طرف ایرانی بر رفع د ائمی و کامل تحریم‌ها همواره تاکید  کرد ه است. به گزارش «تجارت آنلاین»، نااطمینانی اگرچه مفهوم تازه‌ای د ر علم اقتصاد  نیست اما د ر د و د هه اخیر تلاش‌هایی برای سنجش و ارزیابی کمّی این شاخص صورت گرفته است؛ شاخصی که با متغیرهای کلان اقتصاد  مانند  تورم و مشکلاتی چون رکود ، شانه به شانه حرکت می‌کند . نااطمینانی د ارای آثار مخرب بلند مد ت است که بخشی از آنها قابل بازگشت نیست. به گفته کارشناسان، مساله مهم د ر مورد  نااطمینانی، مکانیسم‌هایی است که از طریق آن بر متغیرهای اقتصاد ی اثرگذار است، با شناخت این مکانیسم‌هاست که می‌توان د ر جهت کاهش نااطمینانی و اثرگذاری‌اش تلاش کرد .
کارشناسان معتقد ند  د ر صورت لغو موقت تحریم‌ها امکان برنامه‌ریزی بلند  مد ت برای اقتصاد  و روابط خارجی د ر عرصه تجاری به شکل مطلوب وجود  ند ارد  و همین مسئله باعث می‌شود  که اقتصاد  کشور با نااطمینانی‌هایی روبرو شود . مطابق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس «رشد  موجود ی سرمایه د ر سال‌جاری برای سومین سال متوالی منفی خواهد  بود .» د رحالی‌که میانگین بلند مد ت «رشد  بهره‌وری» نزد یک به صفر بود ه، رشد  اقتصاد ی د ر ایران متاثر از «رشد  سرمایه‌گذاری» است. حال چراغ هشد ار این سوخت اقتصاد  هم روشن شد ه است. مطابق این گزارش، د ر سه سال۹۸ تا ۱۴۰۰ میزان استهلاک از تشکیل سرمایه سبقت گرفته و رشد  موجود ی سرمایه منفی گزارش شد ه است. برای تغییر این وضعیت لازم است که اقتصاد  ایران از منظر محد ود یت‌های بین المللی آزاد  شود  و امکان جذب سرمایه گذاری د اخلی و خارجی را د اشته باشد . بنابراین لغو موقت تحریم‌ها د ر مسئله میزان تشکیل سرمایه ثابت تاثیرگذار نخواهد  بود . بازوی پژوهشی مجلس د ر تحلیل این آمار عنوان می‌کند : ‌« اد امه این روند  باعث نگرانی برای پشتیبانی از تحقق رشد  اقتصاد ی بالا و د ستیابی به اهد اف رفاهی شد ه است. مطابق این گزارش، نرخ فقر د ر د هه۹۰ از رقم ۱۸د رصد  به ۲۹د رصد  افزایش یافته است.» این گزارش برای تغییر وضعیت موجود ی سرمایه پیشنهاد  می‌د هد  «با د ر نظر گرفتن سیاست‌های بود جه‌ای، پولی، تجاری و ارزی مناسب د ر کنار اصلاحات ساختاری برای ثبات اقتصاد ی و کاهش نااطمینانی و فراهم کرد ن زمینه‌های مناسب جذب سرمایه‌گذاری خارجی، جلوی کاهش سرمایه‌گذاری گرفته شود .» د ر حوزه نفتی هم امروز برخی گمانه زنی‌ها مطرح شد ه است. مد تی پیش آمریکا برخی از تحریم‌های هسته‌ای غیرنظامی ایران را لغو کرد ه است. البته همان زمان اعلام شد  که این اقد ام برای تسهیل گفتگو بود ه و نه سیگنال بازگشت به برجام. اما تحریم‌های نفتی ایران چه زمان برطرف می‌شود ؟ اگرچه هنوز توافق نهایی میان کشورها امضا نشد ه اما سوال مهم این است که اگر تحریم نفتی برد اشته شود ، ایران چه زمان به بازار جهانی نفت بر می‌گرد د ؟ محمد علی خطیبی، نمایند ه سابق ایران د ر اوپک د ر این باره پاسخ می‌د هد : این موضوع به عوامل مختلفی چون افزایش ظرفیت تولید  ایران و همچنین نیاز بازار جهانی بستگی د ارد  . باید  د ید  آیا بازار جهانی به نفت ما نیاز د ارد  یا نه. پتانسیل بازار برای جذب نفت، د ر حالی مطرح می‌شود  که قیمت نفت د ر سطح جهانی رو به افزایش است. تحلیل‌گران رویترز و بلومبرگ اعلام کرد ه بود ند  که د لیل اصلی ۹۰ د لاری شد ن نفت، کمبود  عرضه تولید کنند گان است. با این همه خطیبی به موانع ورود  ایران به بازار جهانی اشاره می‌کند  و می‌گوید : اگر تحریم‌ها د ر فصل سرما رفع شود ، جذب نفت ایران به بازار جهانی آسان است اما د ر فصل بهار، تقاضای نفت کمتر می‌شود  و احتمالا مشکلات بیشتری برای ورود  به بازارهای جهان د اشته باشیم. او اد امه می‌د هد : ایران ظرف چند  ماه می‌تواند  به بازار برگرد د  و د ر مجموع شرایط ایران مساعد  است. د ر حال حاضر تنها مشکل ایران تحریم‌هاست. با این همه، به نظر می‌رسد  که د ر وضعیت مبهم نفتی ایران، مشتریان سنتی نفت ایران قرارد اد های خرید  خود  را با سایر کشورهای تولید کنند ه نفت تمد ید  کرد ه‌اند . بنابراین حتی اگر حتی اگر گفتگوهای احیای برجام امسال به نتیجه برسد  و موانع تحریمی زد ود ه شوند ، ایران نمی‌تواند  به سرعت مشتریان خود  را به بازارش برگرد اند . خطیبی، این موضوع را تایید  می‌کند  و می‌گوید : مشتریان سنتی ما اکنون به سایر صاد رکنند گان رجوع کرد ه‌اند  و وارد ات خود  را از کشورهای د یگر انجام می‌د هند . چین یکی از این کشورها بود  که به گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق تهران، میزان صاد رات نفت ایران به چین د ر ۷ ماه اول سال ۲۰۲۱ حد ود  ۱۱ میلیون د لار بود ه است. چین تا پیش از این اتفاق، یکی از اصلی‌ترین مشتریان نفت ایران بود ه است. بنا برآمار رویترز، چین د ر این مد ت د و هزار برابر ایران از عربستان نفت خرید ه بود .
نااطمینانی (Uncertainty) شرایطی است که د ر آن یا پیشامد های ممکن که د ر آیند ه اتفاق می‌افتد  مشخص و معلوم نیست یا اینکه د ر صورت مشخص بود ن، احتمال وقوع آنها یا تابع توزیع احتمال آن نامشخص است. د ر چنین شرایطی با وجود  هر د و یا یکی از حالت‌های فوق، تصمیم‌گیری د ر مورد  آیند ه پیچید ه و د شوار می‌شود  و اصطلاحاً‌ عنوان می‌شود  که «فضای نااطمینانی» بر تصمیم‌ها حاکم شد ه است.

جنبه‌های مختلف مفهوم نااطمینانی
مفهوم نااطمینانی د ر اقتصاد  مد رن اولین‌بار از سوی کینز مطرح شد . وی معتقد  بود  با بروز عد م اطمینان نسبت به وضعیت تقاضای آیند ه، اقتصاد  د ر وضعیت بی‌ثباتی اساسی قرار می‌گیرد . از نظر کینز، د ر از بین برد ن این عد م اطمینان، تنظیم و تحریک سمت تقاضا، نقش عمد ه‌ای را ایفا می‌کند . کینز همچنین بیان می‌د ارد  که اگر نااطمینانی نسبت به فعالیت‌های آیند ه اقتصاد ی بسیار شد ید  باشد ؛ سیاست‌های پولی بی‌اثر می‌‌شود . نایت عنوان می‌کند  که بین ریسک و نااطمینانی تفاوت عمد ه‌ای وجود  د ارد  که ناشی از قابلیت اند ازه‌گیری تابع توزیع ریسک د ر مقابل عد م توانایی د ر اند ازه‌گیری تابع توزیع نااطمینانی است. ریسک با ویژگی تصاد فی خود  که د قیقاً قابل اند ازه‌گیری است، مشخص می‌شود . اگر ریسک تنها وجه تصاد فی بود ن باشد ، نهاد های مالی که به خوبی سازماند هی‌شد ه باشند ، می‌توانند  آن را قیمت‌گذاری کرد ه و معامله کنند . اما نااطمینانی اصطکاک‌هایی ایجاد  می‌کند  که نهاد های مالی و سرمایه‌گذاری قاد ر به تطبیق خود  با ویژگی‌ها و شرایط آن نیستند . د ر عین حال او نااطمینانی و ریسک را ویژگی‌های جد اگانه یک محیط تصاد فی می‌د اند  که قاد ر هستند  به طور متفاوتی روی افراد  مختلف تاثیرگذار باشند . نااطمینانی می‌تواند  منجر به د و انحراف از رفتار تقسیم ریسک استاند ارد  د ر مد ل‌های مطلوبیت انتظاری شود ؛ وقتی نااطمینانی رایج باشد ، برخی از بازارهای بیمه ‌باید  سقوط کنند . ضمن آنکه د ر این حالت عد م قطعیت به وجود  می‌آید  که می‌تواند  به تولید  پیشگویی‌هایی که به خطاهای اند ازه‌گیری بی‌نهایت کوچک حساس هستند ، منجر شود  و د ر د ریافت‌های تعاد لی، تغییرات قیمتی زیاد ی ایجاد  کند .