پیامدهای سفر سلطان عمان به تهران

کد خبر: ۲۲۴۵۷۱

تاریخ: ۰۸ خرداد ۱۴۰۲ - ۱۶:۴۸

مرتضی مکی
کارشناس مسائل بین‌الملل

عمان تنها کشور عضو حوزه جنوبی خلیج‌فارس که طی ۴ دهه گذشته روابط نسبتا خوب و مستقیمی با جمهوری اسلامی داشت، این کشور هم در نشست‌ کشورهای حوزه خلیج‌فارس سعی کرد مواضع و دیدگاه‌های متعادل‌تری از کشورهای شیخ‌نشین خلیج‌فارس نسبت به ایران داشته باشد. عمان در سال‌های اخیر، در روند مذاکرات هسته‌ای ایران، گروه ۵+۱، مذاکرات مخفیانه و علنی جمهوری اسلامی ایران با آمریکا نیز تلاش کرد نقش میانجی‌ را ایفا کند که در این زمینه تمام سعی خود را می‌کند تا از اعتماد و روابط خوبی که با ایران، آمریکا و دیگر کشورهای عضو گروه ۵+۱ دارد، حداکثر استفاده سیاسی را انجام دهد. به همین دلیل سفر سلطان عمان به جمهوری اسلامی ایران هم از جهت مناسبات دوجانبه سیاسی، اقتصادی و هم از جهت جایگاه و موقعیتی که این کشور در کشورهای حوزه خلیج‌فارس و هم از جهت روند مذاکرات هسته‌ای ایران و گروه ۵+۱ دارد، قابل توجه است. در مورد مناسبات سیاسی- اقتصادی، دو طرف تلاش می‌کنند سطح مناسبات اقتصادی را در همان سطح مناسبات سیاسی بالا ببرند. موضوعی که طی چند سال گذشته از جهات مناسبات اقتصادی کمتر مورد توجه بوده است. به هرحال در روابط ایران از میان شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس با توجه به توافقاتی که میان ایران و عربستان انجام شد، عمان نقش بیشتری برای نزدیکی ایران با کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس ایفا می‌کند و از این جهت نقش این کشور می‌تواند با توجه به توافق ایران و عربستان پررنگ‌تر، بیشتر و بهتر شود. اما از بعد روند مذاکرات هسته‌ای شاید بیشترین توجه به این موضوع در سطح محافل سیاسی است. مذاکرات هسته‌ای طی ۹ ماه گذشته به تعلیق افتاده و موضوعات جدیدی در روند مذاکرات احیای هسته‌ای مطرح شده است. حالا آیا عمان می‌تواند از این جهت نقش مثبتی در احیای مذاکرات هسته‌ای ایفا کند یا خیر؟ این گمانه‌زنی‌ها، بدبینی‌ها و خوش‌بینی‌های متفاوت در سطح محافل سیاسی مطرح شده، از این جهت که به هرحال ایران فرصت‌های زیادی که می‌توانست منجر به احیای توافقنامه‌های هسته‌ای ایران و گروه ۵+۱ شود و از سوی دیگر این فرصت برای ایران به دست بیاید که تحریم‌های اقتصادی از این توافقنامه لغو شود را عملا از دست داد و به نظر نمی‌رسد از بعد مذاکرات احیای برجام سلطان عمان بتواند اقدام جدی را انجام دهد. از این جهت که مواضع اروپایی‌ها بسیار سخت‌تر از مواضع آمریکایی‌ها نسبت به ایران شده و آمریکایی‌ها تأکید دارند که موضوع برجام دیگر اولویت آنها نیست و با وجود تأکیدی که برای دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک برای حل موضوع هسته‌ای انجام می‌دهند، عملا راه‌های آشکاری را برای احیای برجام و هرگونه توافق دیگری که بتواند هم دغدغه‌ها و نگرانی‌های هسته‌ای طرف‌های غربی را رفع کند و هم بتواند تحریم‌های اقتصادی ایران را رفع کند، مطرح نمی‌کنند. گمانه‌زنی‌هایی هم وجود دارد که ایران و آمریکا در حال مذاکرات مخفیانه هستند و سیگنال‌هایی که از سوی مقامات دستگاه سیاست خارجی ایران مطرح می‌شود از این جهت است که ما نمی‌خواهیم در جامعه التهاب ایجاد کنیم و میز مذاکرات را در این زمینه مطرح کنیم. اگر مذاکرات مستقیم و دوجانبه میان ایران و آمریکا یا با میانجی‌گری عمان در جریان باشد، شاید از این جهت بتوان امیدوار بود که از مسقط دود سفیدی بلند شود و بتواند نشانه‌هایی از یک توافق میان ایران و آمریکا برای رفع تحریم‌های اقتصادی و اجرای کاهش محدودیت‌های هسته‌ای ایران باشد. در روزهای گذشته شاهد تبادل زندانیان بودیم این موضوع همواره به عنوان یک سیگنال مثبت در جهت بهبود مذاکرات ایران و غرب طی چند دهه گذشته مطرح شده است. اما با متغیرهای جدیدی که در موضوع هسته‌ای بین ایران و آمریکا و اروپا ایجاد شده به نظر نمی‌رسد سیگنال تبادل زندانیان آن قدر قوی باشد که بتوانیم از روند مذاکرات برجام به عنوان یک نشانه مثبت برداشت کنیم. عمان همواره به عنوان میانجیگر بین ایران و آمریکا نقش خود را ایفا کرده است، باتوجه به اینکه روند مذاکرات احیای برجام طی ۹ ماه گذشته به تعلیق درآمده و هرچند مرگ برجام اعلام نمی‌شود، عملا از سوی آمریکا و اروپا نشانه‌ای از زنده بودن برجام نیست. به نظر نمی‌رسد آمدن سلطان عمان بتواند وضعیت احیای برجام را تغییر دهد.