گیج فشار چیست؟

گیج فشار (Pressure Gauge) ابزاری است که برای اندازه‌گیری و نمایش فشار سیالات (مایعات و گازها) در سیستم‌ها و تجهیزات مختلف صنعتی استفاده می‌شود. گیج‌های فشار از ابزارهای کلیدی در صنایع مختلف، از جمله نفت و گاز، پتروشیمی، آب و فاضلاب، داروسازی و خودروسازی هستند و در جلوگیری از مشکلات فنی و ایمنی نقش مهمی ایفا می‌کنند. این مقاله به معرفی انواع گیج‌های فشار، اصول عملکرد آن‌ها، کاربردها، مزایا و محدودیت‌ها، و نحوه‌ی انتخاب و استفاده‌ی بهینه از گیج فشار می‌پردازد.

کد خبر: ۲۳۹۰۹۰

تاریخ: ۱۳ آبان ۱۴۰۳ - ۱۶:۴۶

۱. تعریف و اهمیت گیج فشار

گیج فشار ابزاری مکانیکی یا الکترونیکی است که فشار یک سیال را اندازه‌گیری و آن را به صورت عددی یا تصویری بر روی صفحه‌ی نمایشگر نشان می‌دهد. این فشار ممکن است فشار نسبی، مطلق یا اختلاف فشار باشد. در بسیاری از سیستم‌ها و فرآیندهای صنعتی، کنترل و نظارت بر فشار سیالات امری ضروری است، زیرا تغییرات ناخواسته فشار می‌تواند باعث اختلال در عملکرد تجهیزات یا حتی بروز خطراتی همچون انفجار و نشت شود. گیج‌های فشار ابزاری سریع و دقیق برای اطلاع از وضعیت فشار در لحظه هستند و به اپراتورها امکان می‌دهند تا به سرعت نسبت به تغییرات فشار واکنش نشان دهند.

خرید پرشر گیج از ابزار سنجش آریا

۲. انواع گیج فشار

گیج‌های فشار انواع مختلفی دارند و بسته به کاربرد و نیاز، طراحی و عملکرد متفاوتی دارند. در ادامه به معرفی انواع اصلی گیج‌های فشار می‌پردازیم.

الف. گیج فشار آنالوگ

این نوع گیج‌ها از صفحه نمایشگر عقربه‌ای استفاده می‌کنند و معمولاً در آن‌ها یک عقربه روی صفحه‌ای دایره‌ای حرکت می‌کند تا فشار اندازه‌گیری‌شده را نشان دهد. گیج‌های آنالوگ معمولاً بر اساس اصول مکانیکی مانند لوله بوردن، دیافراگم یا بیلوز کار می‌کنند و به دلیل طراحی ساده و قیمت پایین، در بسیاری از صنایع استفاده می‌شوند.

ب. گیج فشار دیجیتال

این گیج‌ها فشار را به‌صورت دیجیتال روی یک صفحه نمایشگر LED یا LCD نشان می‌دهند و معمولاً دارای دقت بالاتری نسبت به گیج‌های آنالوگ هستند. گیج‌های دیجیتال از سنسورهای الکترونیکی برای اندازه‌گیری فشار استفاده می‌کنند و برای کاربردهایی که نیاز به دقت و صحت بالا دارند، مناسب‌اند.

ج. گیج فشار دیفرانسیلی (اختلاف فشار)

این نوع گیج‌ها برای اندازه‌گیری اختلاف فشار بین دو نقطه به‌کار می‌روند و معمولاً در سیستم‌هایی که نیاز به سنجش اختلاف فشار دارند، مانند سیستم‌های تصفیه، استفاده می‌شوند.

د. گیج فشار ترکیبی

گیج‌های فشار ترکیبی قابلیت اندازه‌گیری فشار مطلق و نسبی را دارند و در محیط‌هایی که تغییرات فشار سریع رخ می‌دهد، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ه. گیج‌های فشار خلأ

این گیج‌ها برای اندازه‌گیری فشار کمتر از فشار جو (خلأ) طراحی شده‌اند و در محیط‌های کم‌فشار مانند سیستم‌های خلأ و تجهیزات آزمایشگاهی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

۳. ساختار و نحوه عملکرد گیج فشار

گیج‌های فشار از لحاظ ساختار و نحوه عملکرد به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

الف. گیج‌های مکانیکی

گیج‌های مکانیکی معمولاً از المان‌هایی همچون لوله بوردن، دیافراگم و بیلوز استفاده می‌کنند.

- لوله بوردن : در گیج‌های فشار بوردن، از یک لوله خمیده استفاده می‌شود که در اثر فشار سیال تغییر شکل می‌دهد. این تغییر شکل از طریق یک سیستم مکانیکی به حرکت عقربه روی صفحه نمایش تبدیل می‌شود.

- دیافراگم : در گیج‌های دیافراگمی، یک دیافراگم انعطاف‌پذیر فشار را حس کرده و آن را به حرکت مکانیکی تبدیل می‌کند. این نوع گیج‌ها به خصوص در شرایطی که نیاز به اندازه‌گیری دقیق فشارهای کم است، کاربرد دارند.

- بیلوز : گیج‌های بیلوز از یک لوله موج‌دار یا انعطاف‌پذیر ساخته شده‌اند که در اثر تغییرات فشار تغییر شکل می‌دهد و به این ترتیب فشار را اندازه‌گیری می‌کنند.

ب. گیج‌های الکترونیکی

گیج‌های الکترونیکی با استفاده از سنسورهای فشار، که معمولاً بر اساس فناوری‌های پیزوالکتریک، نیمه‌هادی یا فیلم نازک عمل می‌کنند، فشار را به سیگنال الکتریکی تبدیل کرده و سپس آن را بر روی صفحه نمایش دیجیتال نشان می‌دهند. این گیج‌ها دقت و سرعت پاسخگویی بالاتری دارند و می‌توانند داده‌ها را به سیستم‌های کنترلی منتقل کنند. اطلاعات بیشتر را در سایت پرتال هوش مصنوعی بخوانید.

۴. کاربردهای گیج فشار

گیج‌های فشار به دلیل تنوع بالا و قابلیت‌های متعدد، در صنایع مختلفی کاربرد دارند. در زیر به برخی از مهم‌ترین کاربردهای آن‌ها اشاره می‌کنیم:

الف. صنعت نفت و گاز: در صنایع نفت و گاز، کنترل فشار در چاه‌ها، خطوط لوله و تجهیزات پالایشگاهی اهمیت زیادی دارد. گیج‌های فشار به عنوان ابزاری ایمن و قابل اعتماد برای نظارت بر فشار استفاده می‌شوند.

ب. صنایع پتروشیمی: در واحدهای پتروشیمی، گیج‌های فشار برای کنترل فرآیندهای پیچیده‌ای نظیر تقطیر، فشرده‌سازی و انتقال مواد استفاده می‌شوند. این گیج‌ها به افزایش ایمنی و بهبود کیفیت محصولات کمک می‌کنند.

ج. صنعت آب و فاضلاب: در تصفیه‌خانه‌ها و خطوط انتقال آب و محصولات هایسنس، گیج‌های فشار نقش کلیدی در کنترل فشار آب دارند تا از بروز ترکیدگی لوله‌ها و کاهش بهره‌وری جلوگیری شود.

د. صنعت داروسازی: در فرآیندهای تولید دارو، گیج‌های فشار برای کنترل فشار در راکتور‌ها و سیستم‌های انتقال مواد استفاده می‌شوند. دقت بالا و کنترل دقیق فشار از اهمیت زیادی در این صنعت برخوردار است.

ه. صنعت خودروسازی: در خودروسازی نیز گیج‌های فشار برای تست فشار هوا در لاستیک‌ها و سیستم‌های سوخت‌رسانی به کار می‌روند.

۵. مزایا و معایب گیج‌های فشار

گیج‌های فشار به دلیل ویژگی‌ها و قابلیت‌های مختلف، مزایا و معایبی دارند که باید پیش از انتخاب و استفاده از آن‌ها به دقت بررسی شوند.

مزایای گیج فشار

- دقت و صحت بالا : گیج‌های فشار می‌توانند فشار را با دقت بالایی اندازه‌گیری کنند، که برای فرآیندهای حساس صنعتی بسیار مفید است.

- قابلیت کار در شرایط محیطی مختلف : بسیاری از گیج‌های فشار به گونه‌ای طراحی شده‌اند که می‌توانند در دماها و شرایط محیطی مختلف به خوبی عمل کنند.

- طراحی ساده و قیمت مقرون‌به‌صرفه : گیج‌های آنالوگ، به‌ویژه مدل‌های مکانیکی، ساختار ساده‌ای دارند و قیمت نسبتاً کمتری نسبت به سایر تجهیزات فشارسنجی دارند.

- عدم نیاز به منبع تغذیه در مدل‌های مکانیکی : گیج‌های مکانیکی برای عملکرد به نیروی برق نیازی ندارند، که این ویژگی در محیط‌هایی که برق وجود ندارد یا دسترسی به آن دشوار است، بسیار سودمند است.

معایب گیج فشار

- نیاز به کالیبراسیون منظم : گیج‌های فشار نیاز به کالیبراسیون دوره‌ای دارند تا دقت آن‌ها حفظ شود.

- حساسیت به ضربه و لرزش : بسیاری از گیج‌های فشار، به ویژه گیج‌های مکانیکی، نسبت به ضربه و لرزش حساس هستند و ممکن است در شرایط ناپایدار عملکرد مناسبی نداشته باشند.

- محدودیت در دقت در مدل‌های آنالوگ : گیج‌های آنالوگ معمولاً دقت کمتری نسبت به گیج‌های دیجیتال دارند و در کاربردهایی که دقت بسیار بالا نیاز است، ممکن است مناسب نباشند.

۶. نحوه انتخاب گیج فشار مناسب

انتخاب گیج فشار مناسب بر اساس چندین عامل انجام می‌شود:

الف. محدوده‌ی فشار: باید گیجی انتخاب شود که محدوده‌ی فشار مورد نیاز را پوشش دهد. معمولاً پیشنهاد می‌شود گیجی انتخاب شود که فشار کاری در حدود ۳۰ تا ۷۵ درصد از محدوده‌ی آن قرار گیرد.

ب. نوع سیال: نوع سیالی که فشار آن باید اندازه‌گیری شود نیز اهمیت دارد. برخی گیج‌ها مخصوص اندازه‌گیری فشار مایعات و برخی دیگر برای گازها طراحی شده‌اند. همچنین در محیط‌های خورنده باید از گیج‌های با متریال مقاوم استفاده شود.

ج. دقت مورد نیاز: در کاربردهای حساس صنعتی، دقت گیج فشار بسیار مهم است و باید گیجی انتخاب شود که دقت کافی داشته باشد.

د. شرایط محیطی: گیج فشار باید با شرایط محیطی محل نصب سازگار باشد. عواملی مانند دما، رطوبت و وجود مواد خورنده باید در انتخاب گیج در نظر گرفته شوند.

نتیجه‌گیری

گیج‌های فشار ابزاری حیاتی در صنایع مختلف برای اندازه‌گیری و کنترل فشار سیالات هستند. با استفاده از این دستگاه‌ها، صنایع می‌توانند فرآیندهای خود را با دقت و ایمنی بالاتری کنترل کنند. هرچند این دستگاه‌ها دارای مزایای متعددی همچون دقت بالا، هزینه پایین و طراحی ساده هستند، اما در استفاده از آن‌ها باید به عواملی همچون کالیبراسیون، حساسیت به شرایط محیطی و نیازهای خاص فرآیندها توجه کرد. با پیشرفت فناوری، گیج‌های فشار نیز با دقت و کارایی بیشتری تولید می‌شوند و انتظار می‌رود که در آینده نیز نقش بیشتری در صنایع مختلف ایفا کنند.