آیس بانک چیست و انواع آن کدامند؟

یکی از تجهیزات هوشمند و پرکاربرد در زمینه تامین بوردت، دستگاهی به نام آیس بانک یا بانک یخ است؛ سیستمی کارآمد که نه‌تنها توانایی ذخیره انرژی برودتی را دارد، بلکه با استفاده از انرژی ارزان‌تر در ساعات غیر پیک، منجر به صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف برق می‌شود.

کد خبر: ۲۴۲۶۰۶

تاریخ: ۰۸ تير ۱۴۰۴ - ۱۴:۲۳

آیس بانک چیست؟

آیس بانک به زبان ساده، دستگاهی است که در زمان‌های غیرپیک مصرف برق (معمولاً شب‌ها) با استفاده از سیستم تبرید، یخ تولید می‌کند و این یخ را در یک مخزن بزرگ نگهداری می‌نماید. سپس در طول روز و در زمان اوج مصرف، به‌جای روشن کردن کمپرسور یا چیلر، از انرژی نهفته در یخ برای خنک کردن آب یا دیگر سیالات فرآیندی استفاده می‌شود.

در واقع آیس بانک نوعی ذخیره‌ساز انرژی برودتی است؛ عملکردی شبیه به پاوربانک‌ها در ذخیره برق دارد، اما به جای برق، سرما را ذخیره و در زمان مناسب آزاد می‌کند. این سیستم معمولاً در صنایع حساس به دمای ثابت، مانند لبنیات، نوشیدنی، داروسازی، تهویه مطبوع، و سردخانه‌ها کاربرد گسترده‌ای دارد.

تفاوت آیس بانک و چیلر

آیس بانک با چیلر و سایر سیستمهای سرمایشی سنتی تفاوتهایی دارد که در ادامه به آنها اشاره می نمائیم. در سیستم‌های سنتی سرمایش، چیلر باید در همان لحظه‌ای که نیاز به برودت وجود دارد روشن شود، که این موضوع موجب مصرف برق سنگین در ساعات پیک و فشار به کمپرسور می‌شود. اما در آیس بانک، یخ در زمانی تولید می‌شود که هم قیمت برق پایین‌تر است و هم کمپرسورها تحت فشار نیستند. در نتیجه:

مصرف برق در زمان اوج کاهش می‌یابد؛

عمر مفید تجهیزات سرمایشی افزایش می‌یابد؛

هزینه برق ماهانه صنایع به شدت کاهش پیدا می‌کند.

اجزای ساختمان آیس بانک

آیس بانک از چند بخش کلیدی تشکیل شده که با هماهنگی کامل، سرمایش را ذخیره و در زمان نیاز آزاد می‌کنند:

بدنه‌ای عایق‌دار از جنس استیل یا فایبرگلاس که آب و یخ در آن نگهداری می‌شود.

کویل‌های داخلی استنلس استیل که درون مخزن نصب شده‌اند و مبرد را عبور می‌دهند تا یخ‌سازی انجام شود.

سیستم تبرید شامل کمپرسور، کندانسور و شیر انبساط که در زمان غیرپیک برق، فرآیند یخ‌سازی را فعال می‌کند.

پمپ گردش آب سرد اطراف یخ را به سمت خطوط مصرف هدایت می‌کند؛ نقشی حیاتی در حفظ دمای یکنواخت دارد.

تابلو برق و کنترل مدیریت هوشمند زمان یخ‌سازی، توزیع آب سرد و ایمنی سیستم را برعهده دارد.

عایق حرارتی که مانع نفوذ گرما به داخل آیس بانک می‌شود.

کاربردهای آیس بانک در صنایع مختلف

1. صنایع لبنی و فرآورده‌های دامی
در فرآیندهایی مانند پاستوریزه‌سازی، خنک‌سازی شیر خام، ذخیره شیر در تانک‌های سرد و جلوگیری از رشد باکتری‌ها، آیس بانک نقش کلیدی دارد. آب سرد تولید‌شده توسط آیس بانک، از طریق مبدل‌های صفحه‌ای یا کویلی، به سرعت دمای شیر را کاهش می‌دهد تا کیفیت حفظ شود.

2. کارخانه‌های نوشیدنی و آبمیوه
در خطوط تولید آبمیوه، نوشابه، ماءالشعیر و دوغ، نیاز به خنک‌سازی مایعات بین مراحل مختلف فرآیند، مانند بعد از هموژنیزاسیون یا پاستور، وجود دارد. آیس بانک در این بخش، دمای محصول را به‌طور یکنواخت پایین می‌آورد تا از تخمیر یا فساد جلوگیری شود.

3. صنعت داروسازی و بهداشت
در تولید دارو، سرم، واکسن و مواد حساس به دما، کنترل دقیق سرمایش ضروری است. آیس بانک در کنار مبدل‌های حرارتی یا چیلرهای کمکی، دمای خطوط و مخازن را در محدوده کنترل‌شده نگه می‌دارد و از نوسان دمایی در طول شبانه‌روز جلوگیری می‌کند.

4. سیستم‌های تهویه مطبوع صنعتی و ساختمانی
در پروژه‌های ساختمانی بزرگ، مانند بیمارستان‌ها، برج‌های تجاری و هتل‌ها، از آیس بانک به‌عنوان منبع سردکننده برای فن‌کویل‌ها یا هواسازها استفاده می‌شود. آیس بانک در این کاربرد، نقش یک منبع ذخیره سرمایی ایفا می‌کند که در ساعات اوج مصرف، بجای چیلر وارد مدار می‌شود.

5. سردخانه‌های مواد غذایی و کشتارگاه‌ها
در سردخانه‌ها، آیس بانک برای تأمین آب سرد مورد نیاز در فرآیند شست‌وشوی لاشه، پیش‌سرد کردن گوشت یا خنک‌سازی فضای داخلی واحد فرآوری مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین در کارخانه‌های بسته‌بندی ماهی و میگو، به کمک آیس بانک، یخ سرد فوری یا یخ‌دانه تولید می‌شود.

6. کارخانه‌های تولید یخ و یخسازهای صنعتی
در برخی مدل‌های یخ‌ساز صنعتی، آیس بانک به‌عنوان منبع اولیه سرمایش عمل می‌کند. یخ تولیدی آیس بانک می‌تواند مستقیماً برای بسته‌بندی مواد غذایی، ماهی یا انتقال محصولات کشاورزی به کار رود.

7. نیروگاه‌ها و صنایع انرژی
در نیروگاه‌های گازی یا سیکل ترکیبی، آیس بانک جهت خنک‌سازی مدارهای الکتریکی، تابلوهای فرمان یا برخی مبدل‌ها به کار می‌رود، به‌ویژه در زمان‌هایی که بار مصرف برق زیاد است و سیستم‌های تبرید نیاز به پشتیبانی دارند.

8. صنایع فولاد، ریخته‌گری و ذوب فلزات
آیس بانک در فرآیندهایی که نیاز به خنک‌سازی فوری قطعات یا کنترل دمای مایع خنک‌کننده دارد، وارد مدار می‌شود. در برخی واحدهای ریخته‌گری، سیستم آیس بانک به مدار خنک‌کننده قالب یا نازل‌ها متصل می‌شود تا پایداری دما حفظ شود.

9. پتروشیمی و صنایع شیمیایی
در صنایع شیمیایی، کنترل دقیق دمای واکنش‌های حساس یا نگهداری مواد فرار اهمیت زیادی دارد. آیس بانک در این صنایع برای خنک‌کردن مخازن ذخیره، خطوط انتقال یا راکتورهای حساس به گرما مورد استفاده قرار می‌گیرد.

10. صنایع چاپ و بسته‌بندی
در چاپخانه‌های صنعتی، سیستم آیس بانک برای ثابت نگه داشتن دمای سیال خنک‌کننده دستگاه‌های چاپ بکار می‌رود. در صنایع بسته‌بندی نیز، برخی ماشین‌آلات نیاز به آب سرد دائمی دارند که آیس بانک به‌خوبی تأمین می‌کند.

11. صنایع پلاستیک و تزریق قالب
در فرآیند تزریق پلاستیک، پس از تزریق مواد مذاب به داخل قالب، مرحله خنک‌سازی سریع ضروری است. آب سرد حاصل از آیس بانک به سیستم خنک‌کن قالب متصل می‌شود تا چرخه تولید سرعت بگیرد و شکل‌دهی دقیق‌تر انجام شود.

12. کارگاه‌های صنعتی کوچک و سردسازی اختصاصی
در کارگاه‌های تولید بستنی، شیرینی‌پزی صنعتی، کارگاه‌های شکلات‌سازی یا فرآوری میوه، آیس بانک بصورت مستقل یا مکمل چیلر، وظیفه تأمین آب سرد یکنواخت برای فرآیندهای مختلف را بر عهده دارد.

نحوه عملکرد آیس بانک و چرخه یخ‌سازی / مصرف سرمایش

چرخه عملکرد آیس بانک در دو مرحله اصلی انجام می‌شود:
ابتدا سیستم تبرید شامل کمپرسور، کندانسور و کویل‌های داخلی شروع به کار می‌کند و دمای آب اطراف کویل‌ها به زیر صفر می‌رسد تا لایه‌های یخ به تدریج شکل بگیرند. این مرحله معمولاً در ساعات شب انجام شده و انرژی برق مصرفی در این بازه زمانی، کمتر و ارزان‌تر است.

سپس در ساعات پیک مصرف، به جای روشن کردن چیلر، پمپ سیرکولاسیون آب سرد از میان یخ‌های ذخیره شده عبور و با دمای پایین به سمت سیستم‌های صنعتی یا تهویه مطبوع هدایت شده و نیاز سرمایشی را تأمین می‌کند. در این حالت، کمپرسور خاموش است و تنها پمپ گردش فعال است که مصرف برق را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

این چرخه هوشمندانه، علاوه بر صرفه‌جویی در هزینه برق، موجب افزایش عمر تجهیزات سرمایشی و بهبود پایداری سیستم می‌شود.

برآورد هزینه خرید آیس بانک

هزینه خرید آیس بانک به عوامل متعددی بستگی دارد که باید پیش از انتخاب و خرید دستگاه به دقت بررسی شوند. آگاهی از این موارد کمک می‌کند تا برآوردی دقیق‌تر و واقع‌بینانه‌تر از هزینه کل پروژه به دست آید.

ظرفیت سرمایشی آیس بانک یکی از اصلی‌ترین عوامل تعیین‌کننده قیمت آیس بانک است. هرچه ظرفیت مخزن ذخیره و توان سیستم تبرید بالاتر باشد، هزینه افزایش می‌یابد. ظرفیت‌ها معمولاً بر حسب تن برودت (RT) یا کیلووات سرمایش سنجیده می‌شوند.

مخازن ذخیره آیس بانک از جنس‌های مختلفی مانند استیل ضدزنگ، فایبرگلاس یا پلی‌اتیلن ساخته می‌شوند. هر جنس با توجه به مقاومت، دوام و شرایط محیطی متفاوت، قیمت متفاوتی دارد. مخازن استیل ضدزنگ معمولاً گران‌تر اما بادوام‌تر و مقاوم‌تر هستند.

انتخاب کمپرسور (اسکرو، اسکرال یا پیستونی) و نوع کندانسور (هوایی یا آبی) تأثیر زیادی روی قیمت نهایی آیس بانک دارد. کمپرسورهای با راندمان بالاتر معمولاً هزینه بیشتری دارند اما صرفه‌جویی انرژی را به همراه دارند.

سیستم‌های کنترل پیشرفته با قابلیت‌های هوشمند و مانیتورینگ دقیق، هزینه تابلو برق و نصب را افزایش می‌دهند اما کیفیت عملکرد و عمر مفید آیس بانک را بهبود می‌بخشند.

عایق‌بندی با کیفیت بالا (مانند پلی‌یورتان تزریقی) و نصب حرفه‌ای از دیگر عوامل مؤثر در هزینه کل آیس بانک هستند. نصب تخصصی و آماده‌سازی محل نصب می‌تواند هزینه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

شرکت‌هایی که خدمات پس از فروش کامل، آموزش بهره‌برداری و گارانتی معتبر ارائه می‌دهند، معمولاً هزینه بالاتری دارند اما تضمین بهتری برای مشتری فراهم می‌کنند.

مزایای آیس بانک

آیس بانک به‌عنوان یک سیستم ذخیره‌سازی انرژی برودتی، مزایای فراوانی دارد که در صنایع مختلف کاربردی است. یکی از مهم‌ترین مزایای آیس بانک، کاهش مصرف انرژی و هزینه‌های برق در ساعات اوج مصرف است. با ذخیره سرمایش در شب و استفاده در روز، آیس بانک فشار کمتری به شبکه برق وارد می‌کند و بهره‌وری سیستم سرمایش را افزایش می‌دهد.

علاوه بر این، آیس بانک با عملکرد پایدار و قابل اعتماد، امکان تأمین سرمایش یکنواخت و مداوم را فراهم می‌کند. کاهش استهلاک کمپرسور و تجهیزات تبریدی از دیگر مزایای مهم آیس بانک است که باعث افزایش طول عمر سیستم می‌شود. آیس بانک همچنین به بهبود کیفیت فرآیندهای صنعتی و تولید محصولات کمک می‌کند زیرا دمای مطلوب را به‌صورت مداوم حفظ می‌نماید.

از نظر زیست محیطی، آیس بانک به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای کمک می‌کند زیرا مصرف برق را به ساعات کم‌بار شبکه منتقل می‌کند. در نتیجه، استفاده از آیس بانک یک راهکار هوشمند و اقتصادی برای بهینه‌سازی مصرف انرژی و کاهش هزینه‌ها در صنایع و ساختمان‌های بزرگ محسوب می‌شود.