مطالبات ناتمام مردم ریشه اعتراضات اخیر

علیرضا شریفی یزدی
جامعه‌شناس

به دلیل ناتمام ماندن مطالباتی که قبلاً در جامعه وجود داشته و متأسفانه دولت نتوانسته در جای خود به طور مناسب به آن‌ها پاسخگو باشد، شروع این حرکت اعتراضی، اقتصادی بود، ولی پایه‌های دیگری نیز همراه خود داشت، از جمله مباحث سیاسی، اجتماعی و فرهنگی. کاری که اکنون دولت در حال انجام آن است، اگر با برنامه‌ریزی قبلی بوده باشد، می‌تواند ارزشمند باشد؛ به‌ویژه برای اینکه دهک‌های پایین جامعه را قادر سازد تا حدی خدمات دریافت کنند و بتوانند زیست مناسبی داشته باشند. اما متأسفانه، ما با دولتی روبرو هستیم که اولاً بودجه‌اش نشتی‌های بسیار سنگینی دارد و برخی نهادهای فرهنگی که به اسم نهاد فرهنگی فعالیت می‌کنند، اما به نظر من واقعاً فرهنگی نیستند، بودجه‌های کلانی دارند. از بودجه سال ۱۴۰۵ برآورد می‌شود که این بودجه هیچ تأثیر مستقیم و مشخصی بر زندگی مردم، نه از لحاظ فرهنگی و نه از لحاظ اقتصادی ندارد. اگر دولت واقعاً می‌خواهد به مردم کمک کند. همچنین، باید ماشین چاپ اسکناس خود را به‌طور مناسب مدیریت کند و از افزایش قیمت ارز که هر بار برای جبران کسری‌های وحشتناک خود به آن متوسل می‌شود، پرهیز کند. ارائه کالابرگ به مردم و افزایش یارانه در واقع برای بهبود وضعیت نیست، بلکه برای حفظ وضع موجود است و می‌تواند توجیهی برای نابرابری اجتماعی باشد، در کوتاه‌مدت، این یارانه‌ها می‌توانند به عنوان یک مرهم یا مسکن عمل کنند، اما با توجه به تورم رسمی ۴۰ تا ۵۰ درصدی و تورم اعلام شده غیررسمی در حدود ۷۰ درصد، این مبالغ اصلاً نمی‌تواند نیازهای مردم را برطرف کند. در واقع، تنها ممکن است تا حدی مشکلات را به تأخیر بیندازد و دوباره به نقطه اول برگرداند و  این احساس ناامیدی و بی‌اعتمادی به دولت به دلیل تجارب قبلی و شعارزدگی‌های مسئولان، موجب افزایش نارضایتی می‌شود.
علاوه بر این، اگرچه دولت ارائه  کالابرگ یا یارانه را به مردم دنبال می‌کند، اما به نظر می‌رسد که از عهده آن برنمی‌آید و دوباره به بانک مرکزی دست دراز می‌کند و به استقراض و برداشت از صندوق توسعه ملی متوسل می‌شود. همچنین، چاپ اسکناس بدون پشتوانه را نیز به این مسائل اضافه کنید، که می‌تواند وضعیت را حتی بدتر کند.ما در اتفاقاتی که بعد از افزایش قیمت بنزین در زمان دولت روحانی رخ داد، شاهد تکرار همین مسئله بودیم و این موضوع جدیدی نیست. اگر به آن اعتراضات نگاه کنیم، می‌بینیم که مثلاً در تهران این اعتراضات از میدان ولیعصر آغاز نشد، بلکه بیشتر از مناطقی مانند باغستان، شهریار، اندیشه، اسلامشهر و رباط کریم شروع شد. در استان‌های دیگر هم همین ویژگی وجود داشت. چند نکته درباره این مسئله وجود دارد. نخست اینکه هسته مرکزی اعتراضات اقتصادی است و این به معنای‌عدم وجود مطالبات سیاسی نیست، بلکه آن‌ها نیز وجود دارند و بسیار هم شدید هستند. همچنین وضعیت معیشتی در مناطق کوچک نشان‌دهنده این است که برخلاف ادعای اینکه می‌گویند قیمت‌ها در کلان‌شهرها گران‌تر است، در واقعیت اینطور نیست و در شهرهای کوچک هم شرایط بسیار نامناسب است.