معرکه وجودی ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی

به گزارش «تجارت»، هر چند در دنیای سیاست هیچ امر و پیش‌بینی قطعی‌ای از روند رویدادها و رخدادها وجود ندارد اما تمامی شواهد و قراین از این واقعیت حکایت دارند که تهران و واشنگتن بیش از هر زمان دیگری در مقطع کنونی به برخورد نظامی نزدیک هستند. در حوادث اخیر ایران دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا با طرح ادعای حمایت از معترضان ایرانی و برخورد با حکومت ایران در صورت مقابله با مردم، این انتظار را در محافل رسانه‌ای ایجاد کرد که باید به نوعی واکنش نشان دهد. چرا که ر صورت انفعال و عدم واکنش اعتبار و وجهه خود را از دست خواهد داد. با نظر به تمام این اوصاف، در ترسیم وضعیت آتی تنش‌های میان ایران و آمریکا می‌توان به چهار سناریو اشاره کرد. 

سناریوی نخست؛ تشدید فضای تهدید و حرکت ایران و آمریکا به سوی توافق
یکی از سناریوهای خوش‌بینانه نسبت به تشدید تنش‌های اخیر این است که همواره بزرگ‌ترین صلح‌ها در صحنه معادلات جهانی پس از نزدیک شدن بازیگران به مرحله برخورد بزرگ رخ داده است. به عبارتی در بسیاری از شرایط کشمکش‌ها به سمت سازنده شدن حرکت کرده و طرفین یک منازعه را به سوی توافق و صلح سوق داده‌اند. در ماجرای تنش‌های اخیر ایران و آمریکا نیز انتشار اخبار متمادی مبنی بر مذاکره ویتکاف نماینده ویژه ترامپ با سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به نوعی تقویت کننده این سناریو است. اما بر اساس شواهد موجود و بر اساس ادعای روزنامه خراسان، دونالد ترامپ چهار پیش‌شرط را برای صلح و توافق با ایران اعلام کرده است که عبارتند از: تعطیلی کامل برنامه هسته‌ای ایران و تحویل همه مواد غنی‌شده، اعمال محدودیت بر برد و تعداد موشک‌های بالستیک، تعهد رسمی تهران به قطع حمایت از گروه‌های مقاومت منطقه‌ای و خلع سلاح حزب الله و به رسمیت شناختن اسرائیل. این شروط به‌طور خودکار نشان می‌دهد که واشنگتن به هیچ عنوان در پی مذاکره سازنده با ایران نیست و بیشتر تسلیم تهران را می‌خواهد. به روایت دقیق‌تر، طرح این خواسته‌ها عملا نه‌گویی به هر گونه توافق و مذاکره سازنده است. بنابراین می‌توان سناریوی مطرح شده از نظر اجتمال تحقق در پایین‌ترین سطح ممکن و خوش‌بینانه مورد ارزیابی قرار داد. 

سناریوی دوم؛ حمله آمریکا به رهبران سیاسی و نظامی ارشد ایران
طی چند روز اخیر بسیاری از رسانه‌های و ناظران سیاسی تکرار سناریو حمله به ونزوئلا و یا تکرار وقایع شب اول حمله نظامی رژیم اسرائیل به ایران در جریان جنگ 12 روزه را به عنوان سناریویی محتمل مطرح می‌کنند. اساس سناریوی اخیر اقدام واشنگتن علیه مقام معظم رهبری و روسا و فرماندهان ارشد سیاسی و نظامی کشورمان است. مهم‌ترین عامل پیشران چنین سناریویی را می‌توان اصل غافلگیری در نظر گرفت که عملا با توجه به هوشیاری مقامات ایرانی احتمال تکرار وقایع ونزوئلا بسیار بعید به نظر می‌رسد. با این وجود اساس سناریوی اخیر این است که حمله محدود اما کشنده باشد ولی باید توجه داشت که هر گونه اقدامی در این قالب می‌تواند واکنش شخت و محکم ایران را به همراه داشته باشد. در این میان نکته آن است که ایران هر نوع تعرض به خاکش را یک جنگ تمام‌عیار تلقی می‌کند و می‌دانیم جنگی تمام‌عیار، پاسخی تمام‌عیار هم می‌طلبد؛ با این وصف مشخص نیست انتهای این سناریو به کجا می‌رسد و نقطه آتش‌بس میان ایران و آمریکا کجاست. یک جمع‌بندی در ایران وجود دارد که پاسخ محدود به تهاجم آمریکا، مجوزی برای تجاوزات بعدی است و همان‌طور که در رسانه‌های رسمی اعلام شده است، حجم و نحوه پاسخ‌دهی ایران متفاوت با دفعات پیشین یعنی واکنش به ترور سردار سلیمانی و حمله آمریکا به پایگاه‌های هسته‌ای فردو و نطنز است.

سناریوی سوم؛ تمرکز بر حمله به تاسیسات نظامی، موشکی و اتمی ایران
در این سناریو آمریکا به زیرساخت‌های موشکی و نظامی ایران حمله می‌کند. باتوجه به آنکه اسرائیل به طور مشخص اعلام کرده است تا زمانی که ایران توان موشکی خود را حفظ کرده باشد، دست از اقدام علیه ایران بر نمی‌داریم و به طور واضح هم ترامپ بر کنار گذاشتن توان موشکی ایران تأکید کرده، این سناریو قابل طرح است. اسرائیل و آمریکا مدعی‌اند که اجازه توسعه توان موشکی ایران را نمی‌دهیم و ایران باید از این قابلیت دست بِکشد. مشکل این سناریو آن است که پایگاه‌هایی موشکی ایران به ویژه بعد از جنگ ۱۲ روزه گسترده شده‌اند. ایران کشوری با وسعت زیاد است و پایگاه‌هایی موشکی‌اش در نقاطی محدود جمع نشده‌اند. این سناریو می‌تواند به شدت برای آمریکا هزینه‌زا باشد و شانس رسیدن به اهداف آمریکا هم پایین خواهد بود. احتمال موفقیت‌آمیز بودن این سناریو نسبت به سایر سناریوها نسبت به از بین بردن سایت‌های هسته‌ای کمتر است زیرا مختصات جغرافیایی سایت‌های هسته‌ای باتوجه به بازرسی بازرسان آژانس مشخص است و از طرفی تعداد آنها قابل مقایسه با پایگاه‌های موشکی نبود. ایران در ارتباط با پایگاه‌های موشکی‌اش بخصوص بعد از جنگ دوازده روزه تمرکززدایی کرده است. این سناریو با مشکلات فنی روبه‌رو است و اگر انجام شود، بعید است موفقیت چندانی داشته باشد. ایران هم اعلام کرده است در این سناریو کل پایگاه‌های آمریکا را مورد هدف قرار می‌دهد و اعلام شده است که تعرض به خاک ایران به معنای جنگی تمام‌عیار است. با این اوصاف سناریوی اخیر می‌تواند برای کل منطقه خطرناک باشد.

سناریوی چهارم؛ حمله به تاسیسات زیرساختی برای فلج اقتصادی ایران
در این سناریو آمریکا به زیرساخت‌های اقتصادی مانند عسلویه یا ستاره خلیج فارس حمله خواهد کرد. این حالت را هم باید به دو فرضیه تقسیم کنیم. فرضیه نخست آن است که حمله به صورت گسترده و آنی انجام شود؛ سناریویی آخرالزمانی که زیرساخت‌های اقتصادی را از بین می‌برد و ایران هم به زیرساخت‌های کشورهای حمایت کننده از امریکا در منطقه و اسرائیل حمله خواهد کرد. فرضیه دوم آن است که حمله به صورت مرحله ای ، زمان‌بندی شده و به صورت رتبه‌بندی همراه با اعلام قبلی انجام شود؛ به نحوی که پس از هر قسمت از حمله، آمریکا شرایط خود را اعلام و مطرح کند در صورت عدم موافقت تهران، فاز تازه‌ای از حمله رخ دهد. این سناریو ایران را در شرایط پیچیده‌ای قرار می‌دهد و ایران هم از تصاعد بحران در مناطق تحت عملیاتش استفاده می‌کند.
در مجموع، در تمام سناریوها به جز سناریوی اول، این احتمال وجود دارد که آمریکا دست به اقدام نظامی بزند اما بدلیل ابهام در واکنش ایران، برای آمریکا ریسک بالایی دارد. آمریکا با دو مسئله مواجه است؛ در ونزوئلا تا وقتی اطمینان نیافت که سربازی از خود کشته نمی‌شود، دست به اقدام نزد. در موضوع ایران برای آمریکا سخت است که به چنین اطمینانی دست پیدا کند؛ بنابراین در ایران تحقق آنچه در ونزوئلا رخ داد، بعید است. دیگر آنکه آنچه در ونزوئلا رخ داد منطبق با دکترین امنیت ملی آمریکا بود؛ مبنی بر آنکه نیم‌کره غربی جهان برای آمریکا در اولویت است و همان امری که در دکترین مونرو آمده و ترامپ آن را مطرح کرده است و منطبق با اسناد بالادستی آمریکاست اما درگیری با ایران مخالف روح اسناد بالادستی این کشور است.