ضرورت بازنگری بنیادین در استراتژی سیاست خارجی ایران/ امکان هیچ نوع «مصالحه غیرمسلح با آمریکا» در شرایط فعلی وجود ندارد
دکتر حمید ابوطالبی _ تا پیش از تحولات نظامی اخیر، سیاست خارجی ایران عمدتاً بر پارادایم «صلح مبتنی بر حق» (Peace through International Law) استوار بود؛ پارادایمی که در میان دو رویکرد اصلی روابط بین‌الملل، بیشتر بر لیبرالیسم سیاسی تکیه دارد:
۱) صلح مبتنی بر حق (لیبرالیسم سیاسی)
در این چارچوب، نظم بین‌المللی بر پایه قواعد، نهادها و حقوق بین‌الملل شکل می‌گیرد. فرض محوری آن است که دولت‌ها می‌توانند از طریق معاهدات، همکاری‌های چندجانبه و سازمان‌های بین‌المللی، به نوعی همکاری پایدار دست یابند و هزینه‌های منازعه را کاهش دهند. قانون‌مندی، شفافیت و پاسخ‌گویی، ارکان این نگاه‌اند و هدف آن، ایجاد نظمی قابل پیش‌بینی و مقید به قواعد مشترک است.
لیبرالیسم سیاسی همچنین بر نقش نهادهای بین‌المللی، دادگاه‌ها و رژیم‌های حقوقی تأکید می‌کند؛ نهادهایی که با ایجاد سازوکارهای نظارتی و حل اختلاف، هزینه نقض قواعد را افزایش داده و انگیزه همکاری را تقویت می‌کنند. در این نگاه، صلح صرفاً به معنای نبود جنگ نیست، بلکه نتیجه نهادسازی، وابستگی متقابل اقتصادی و گسترش ارزش‌های مشترک است. با این حال، این رویکرد غالباً نقش قدرت برهنه و سخت و ملاحظات امنیتی را نادیده می‌گیرد؛ و نمی‌پندارد که در شرایط بحرانی، اتکای صرف به حقوق و قواعد بین‌المللی می‌تواند غیربازدارنده و ناکافی باشد.
۲) صلح مبتنی بر قدرت (رئالیسم سیاسی)
در مقابل، رویکرد رئالیستی، بر آنارشیک بودن نظام بین‌الملل تأکید دارد؛ جایی که مرجع بالادستی برای تضمین اجرای قواعد وجود ندارد. از این منظر، دولت‌ها برای بقا و امنیت خود ناگزیر به اتکا بر قدرت - تمدنی، نظامی، اقتصادی و سیاسی - هستند. صلح در این چارچوب نه محصول قواعد، بلکه نتیجه «توازن قوا و بازدارندگی» است.
رئالیسم، دولت‌ها را بازیگرانی عقلانی و خودمحور می‌داند که در پی بیشینه‌سازی امنیت و منافع خود هستند. نهادها و توافقات تنها تا جایی اعتبار دارند که با منافع قدرت‌های اصلی سازگار باشند. بنابراین، هرگونه برهم‌خوردن توازن قوا یا ادراک تهدید، می‌تواند به فروپاشی توافقات و بازگشت به رقابت و درگیری منجر شود. در این چارچوب، مفاهیمی چون بازدارندگی، اتحادهای استراتژیک و رقابت قدرت‌های بزرگ نقش تعیین‌کننده دارند.
